Τάκης Μπουγιούρης

Ο Αλέξης Τσίπρας, τώρα που έγραψε την Ιθάκη του, είναι το πιο επιτυχημένο παράγωγο των στρεβλώσεων της Μεταπολίτευσης, μιας εποχής αντιθέσεων αλλά μακροσκοπικά προόδου και ανάπτυξης, βελτίωσης της ζωής μας σε κάθε επίπεδο: βιοτικό, πολιτικό, οικονομικό, δικαιωμάτων, εκπαιδευτικό και γενικότερα ανθρώπινης ευημερίας.

Που πίστεψε ότι ο κόσμος μέσα από τον καπιταλισμό απέτυχε, ο άνθρωπος αποξενώθηκε, αλλοτριώθηκε. Φιλοσοφήματα του περασμένου αιώνα με αξία καθαρά τεχνική. Την ώρα που ο κόσμος μας έγινε απείρως καλύτερος εμείς ρουφήξαμε την ελευθερία και τη δύναμη που μας έδωσε για να του επιτεθούμε που δεν έγινε αυτομάτως ιδανικός.

Που πίστεψε ότι η οικονομία συμβαίνει κάπου αλλού, η ανάπτυξη συμβαίνει κάπου αλλού, σε κάποιο μαγικό σημείο όπου οι δυνατοί την παράγουν εκμεταλλευόμενοι τους αδύναμους και ότι όλοι έχουμε δικαίωμα στους καρπούς της αυτομάτως και ισομερώς. Ότι η ισότητα είναι ένας υγιής στόχος.

Που πίστεψε ότι το σύμβολα όπως Πολυτεχνείο ήταν αιτήματα για συνεχή αγώνα και μάλιστα με ιδιοκτησία ιδεολογική. Το Πολυτεχνείο εκεί που αξίζει να το τιμάμε είναι η αυτοθυσία αυτών που συμμετείχαν σε αυτό με κοινό αίτημα “κάτω η Χούντα, δημοκρατία”. Τα υπόλοιπα ιδεολογήματα που προκύπτουν από αυτό ήταν και είναι είτε ασύνδετα μεταξύ τους είτε εφηβικά και καλώς τα προσπεράσαμε.

Που πήρε τα προτάγματα ποιημάτων και τραγουδιών ως κυριολεκτικά πολιτικά προτάγματα. Τον ακούς να μιλάει σα να έχει βγει από έκθεση Γ’ Λυκείου Πανελληνίων με τσιτάτα και ατάκες. Μεγαλεπήβολες προθέσεις χωρίς συγκεκριμένες προτάσεις, χωρίς αναλύσεις κόστους-ωφέλειας, χωρίς κοστολόγηση.

Αυτός στην Ιθάκη του κι εμείς στη χώρα των λωτοφάγων.

Είναι ένας δυστυχής, που ως νέος μεγάλωσε μέσα στην αριστερή φανφάρα της Μεταπολίτευσης, περνώντας καλά όπως οι περισσότεροί μας, αλλά ποτέ δεν την ξεπέρασε. Αν ήμασταν τυχεροί θα είχε μείνει εκεί, να πιστεύει τη φανφάρα, να ηγείται το πολύ ενός κόμματος του 3%. Αλλά οι συγκυρίες έκαναν ένα παιδί των καταλήψεων των 90s και της ΚΝΕ μέχρι και Πρωθυπουργό. Τον έφεραν στη θέση να μπορεί να δοκιμάσει τη φανφάρα. Και τη δοκίμασε το 2015.

Δεν έχω πρόβλημα μαζί του, δεν πιστεύω ότι είναι απατεώνας ή κακόβουλος άνθρωπος. Πιστεύει ειλικρινά αυτά που λέει, αυτή είναι η κοσμοθεωρία του, ο ριζοσπαστισμός. Δεν πιστεύω ότι έχει κακή πρόθεση, αλλά η ικανότητά του να εκτιμά τον κόσμο και να προτείνει λύσεις είναι ρηχή και φτωχή. Μακάρι να απομακρυνθεί από αυτό. Έχει δείξει ικανότητα να ελίσσεται.

[Featured image credit: “Ο Αλέξης Τσίπρας στην Κομοτηνή” by PIAZZA del POPOLO is licensed under CC BY 2.0. To view a copy of this license, visit https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/]

Είναι 17η Νοέμβρη μεθαύριο και εν πολλοίς δεν έχουμε ερμηνεύσει εκ νέου το Πολυτεχνείο. Το γιορτάζουμε και το θυμόμαστε σαν εθνική εορτή. Στο σχολείο παραλίγο ισότιμα με την 28η Οκτωβρίου 1940 και την 25η Μαρτίου 1821. Όμως για να το ερμηνεύσουμε σήμερα πρέπει να το αφήσουμε στο παρελθόν. Ναι στο παρελθόν. Όπως το 1821! Κρατάμε τις αξίες του για ελευθερία και εθνική ανεξαρτησία αλλά δεν πάμε να πάρουμε και την Πόλη.

Αυτό πρέπει να κάνουμε και με το Πολυτεχνείο. Ήδη από τα δικά μου σχολικά χρόνια η εορτή ήταν από τη μια κάπως γραφική και διεκπεραιωτική και από την άλλη, για τους λίγους που είχαν ξεμείνει να πιστεύουν στις ιδέες εκείνης της εποχής ευκαιρία να θυμηθούν περασμένα μεγαλεία. Όχι δικά τους μεγαλεία. Αλλά μεγαλεία με τα οποία ταυτίζονταν.

Αξίζει απίστευτα να θυμόμαστε έννοιες όπως η ελευθερία αλλά δεν αξίζει καθόλου να ερμηνεύουμε το σήμερα με ριζοσπαστικούς και ξεπερασμένους όρους. Την ώρα που χρειαζόμαστε δουλειά και ανάπτυξη αναλωνόμαστε σε φανταστικές χούντες που νομίζω τελικά υπάρχουν μόνο για να δικαιολογούν κούφιους επαναστατισμούς. Αν δεν έχει χούντα τι να σου κάνει ο επαγγελματίας επαναστάτης; Πρέπει να την εφεύρει γιατί δεν ξέρει κάτι άλλο να κάνει.

Image credit: “polytexneio” by PIAZZA del POPOLO is licensed under CC BY 2.0. To view a copy of this license, visit https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/.

Ουαί τοις ανορθόγραφοις. 

Η 28η Οκτωβρίου είναι μια εθνική επέτειος που αξίζει να γιορτάζουμε γιατί:

• ο ελληνικός λαός είπε σχεδόν καθολικά όχι
• ήταν ένα όχι υπέρ της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας του
• ήταν ενωμένος, λαός και ηγεσία, σε μια κοινή προσπάθεια
• από αυτό το όχι προέκυψε μια ηρωική σελίδα της ιστορίας μας που
• αποτέλεσε την πρώτη νίκη των Συμμάχων στον Β’ ΠΠ και
• συνετέλεσε στην καθυστέρηση της εξάπλωσης των στρατευμάτων του Άξονα στην Ευρώπη
• ο ελληνικός λαός την ανέδειξε αυθόρμητα την επόμενη χρονιά (1940) σε γιορτή, βγαίνοντας έξω να τη γιορτάσει εν μέσω κατοχής, ως μια πράξη αντίστασης
• για να θυμόμαστε τους ανθρώπους που συμμετείχαν, τραυματίστηκαν και θυσιάστηκαν
• είναι ένα πολύ πρόσφατο γεγονός για το οποίο έχουμε ακόμη ζωντανές μαρτυρίες από δικούς μας ανθρώπους που έζησαν τα γεγονότα

Αξίζει, λοιπόν, δεν είναι γραφικότητα, δεν είναι ανάμνηση μιας ήτας ή απλά της αρχής ενός πολέμου, δεν είναι κάτι μακρινό και ξένο, είναι μια δική μας γιορτή.

Δε μου αρέσουν καθόλου οι τίτλοι άρθρων που τελειώνουν με ερωτήματα. Συνήθως, οι πιο βαρύγδουποι ακολουθούν το νόμο του Betteridge για τα πρωτοσέλιδα: απαντιούνται απλά με “όχι”. Συνήθως τους συλλαμβάνει κανείς στην καλύτερη περίπτωση να σπέρνουν από μια εύλογη αμφιβολία ή να υπερβάλουν τρομολαγνικά στη χειρότερη. Αλλά στο συγκεκριμένο θέμα αισθάνομαι ότι υπάρχει πλέον πράγματι ένα ερώτημα που στέκεται αναπάντητο.

Να ξεκαθαρίσω ότι μέχρι τώρα στεκόμουν καθαρά υπέρ του κυρίαρχου αφηγήματος, ότι η κλιματική αλλαγή είναι ένα γεγονός, ότι ο πλανήτης μας θερμαίνεται ραγδαία, ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα που παρατηρούμε είναι αποτέλεσμα της. Και στήριζα -και στηρίζω ακόμη ενεργά, όχι θεωρητικά-  τις προτάσεις που θα τη μειώσουν: ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ανακύκλωση, μείωση πλαστικών, μείωση κατανάλωσης βοοειδών, κλπ. Αλλά δεν είμαι πλέον τόσο σίγουρος. Θα μοιραστώ τους ενδοιασμούς μου και θα προσπαθήσω να καταλάβω τι συμβαίνει.

Ο Patrick Albert Moore είναι Καναδός, πρώην ακτιβιστής της Greenpeace Canada και μάλιστα από τα ιδρυτικά της μέλη τη δεκαετία του 1970, τότε που στέκονταν απέναντι στις πυρηνικές δοκιμές στον Ειρηνικό ωκεανό, στο κυνήγι των φαλαινών και των φωκιών. Και με επιτυχία! Παράτησε τη Greenpeace το 1986 όταν (sic) “άρχισαν να αποκαλούν τους ανθρώπους εχθρούς της γης”. Θα είναι ασφαλώς αυτή μια άποψη που έχετε ξανακούσει. Ότι οι άνθρωποι με το βάρβαρο πολιτισμό τους, τον αχόρταγο καταναλωτισμό τους, τον αδυσώπητο καπιταλισμό τους αλλά και τον υπερπληθυσμό τους, πρακτικά καταστρέφουν τον αγνό πλανήτη μας.

Από το 1986 που έφυγε από την Greenpeace, ο Moore ασκεί κριτική στο περιβαλλοντικό κίνημα, λέγοντας πως αυτό χρησιμοποιεί τακτικές εκφοβισμού, ότι καταστροφολεγεί και παραπληροφορεί, ενώ αγνοεί -το κίνημα- την επιστήμη και τα δεδομένα και προτιμά το συναίσθημα τον εντυπωσιασμό. Κι αυτό ίσως χτυπά μερικά καμπανάκια. Όλοι έχουμε δει διάφορες ακτιβιστικές δράσεις που ακροβατούν ανάμεσα στη θεατρικότητα και τη γραφικότητα (πχ πασίγνωστη η ρίψη σούπας στη Μόνα Λίζα στο Λούβρο το 2024).

Ισχυρίζεται, με νηφάλιο ύφος, ότι η κλιματική αλλαγή, όπως μας παρουσιάζεται εν είδει αποκάλυψης που επέρχεται, δεν ευσταθεί. Ότι η γη περνάει μια φυσιολογική αύξηση της θερμοκρασίας της που άρχισε με το τέλος ενός μικρού παγετώνα το 16ο αιώνα ενώ η αύξηση του CO2 άρχισε να συμβαίνει στο τέλος του 19ου αιώνα. Λέει ότι τα φυτά στην πραγματικότητα χρειάζονται περισσότερο CO2 για να τραφούν, το ξέρουμε ότι το κάνουν αυτό ήδη από το σχολείο. Πως το CO2 δεν είναι καν το σημαντικότερο αέριο θερμοκηπίου. Ότι η αύξηση στη στάθμη των ωκεανών είναι απειροελάχιστη, 1mm/έτος, προσωρινή και αντιμετωπίσιμη και δεν παρατηρείται καν παντού. Αναφέρει πως οι μετρήσεις της αύξησης της θερμοκρασίας γίνονται συντριπτικά από μετεωρολογικούς σταθμούς σε πόλεις όπου πράγματι η αύξηση είναι σημαντική λόγω κτιρίων και ασφάλτου. Και πως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν πάρα πολλά μειονεκτήματα και λίγα οφέλη.

Έγραψε το βιβλίο με τον χαρακτηριστικό τίτλο “Fake Invisible Catastrophes and Threats of Doom“.

Δείτε τον και οι ίδιοι να τα αναλύει όλα αυτά:

Καταλαβαίνω ότι όλα αυτά πηγαίνουν κόντρα σε ό,τι έχουμε διδαχθεί για δεκαετίας. Κόντρα σε κάθε σχολική ή κρατική ή ιδιωτική δράση. Κόντρα σε κάθε σχεδόν πληροφορία που επίμονα μαθαίνουμε χρόνια τώρα. Κόντρα σε μια συμφωνία επιστημόνων που μοιάζει σχεδόν καθολική. Σχεδόν θυμίζει τις θεωρίες συνωμοσίας, όπως ότι τα εμβόλια προκαλούν αυτισμό. Είναι κόντρα σε αυτό που “όλοι ξέρουν και πρέπει να είσαι παλαβός για να πιστεύεις το αντίθετο”. Κόντρα στην κοινή γνώση. Διάολε, μέχρι και ο Τραμπ δεν πιστεύει στην κλιματική αλλαγή!

Όμως οι αντιρρήσεις που ακούγονται από την άλλη πλευρά μοιάζουν να πληθαίνουν και από σοβαρές φωνές. Μάλιστα ακούγονται και διάφορα άλλα, παράλληλα και σημαντικά επιχειρήματα. Όπως ότι, ενώ η Δύση, πασχίζει να μειώσει την κατανάλωσή της σε ορυκτά καύσιμα με στόχο το άμεσο απόλυτο μηδέν, η Κίνα είναι αυτή που καταναλώνει τεράστια ποσά σήμερα. Ή ότι τα ορυκτά καύσιμα είναι σημαντικός και φτηνός παράγοντας ενέργειας που θα βοηθήσει φτωχά κράτη να βγουν γρήγορα από τη φτώχεια τους και με τη σειρά τους να ενδιαφερθούν για το περιβάλλον, όπως κάνουν όλα τα ανεπτυγμένα κράτη.

Ο Ted Nordhaus, ιδρυτής του The Breakthrough Institute και συν-συγγραφέας του An Ecomodernist Manifesto με τον Michael Shellenberger εξηγεί πως δεν είναι ότι η κλιματική δεν υπάρχει ή ότι δεν είναι ανθρωπογενής. Αλλά ότι οι προβολές που γίνονταν την τελευταία 20ετία ήταν εξαιρετικά καταστροφολογικές και δε θα είχαν τα βιβλικά αποτελέσματα που ισχυριζόταν το κυρίαρχο αφήγημα. Επιπλέον, δεν είχαν υπολογιστεί εξελίξεις όπως ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός φτάνει στο κορύφωμά του και σύντομα θα αρχίσει να μειώνεται, άρα ο υπερπληθυσμός δεν είναι θανάσιμος κίνδυνος, ότι η ανάπτυξη της οικονομίας της Κίνας, βασικής παγκόσμιας ρυπογόνου χώρας, θα σταματούσε κάποτε, ότι η ανάπτυξη γενικά των δυτικών κρατών κι αυτή θα έφτανε σε ένα πλατώ.

Το Ecomodernist Manifesto αποτελεί έκφραση της πεποίθησης ότι ο άνθρωπος δεν είναι μια εγγενώς κακή δύναμη στη φύση, ότι ανάπτυξη είναι εργαλείο της ανθρώπινης ευημερίας και ότι η επιστήμη και η τεχνολογία είναι αυτές που θα μας δώσουν τις λύσεις απέναντι στην κλιματική αλλαγή. Όχι η αποανάπτυξη, που θα πλήξει κυρίως τις αναπτυσσόμενες χώρες. Ένα μέρος επιβάρυνσης του περιβάλλοντος είναι απαραίτητο για την επιβίωσή μας και το αίτημα για ιδανικές καταστάσεις μηδενικών δεν είναι περισσότερο ωφέλιμο τελικά.

Εδώ τα εξηγεί όλα αυτά αναλυτικά:

Ταυτόχρονα ο περιβαλλοντικός ακτιβισμός έχει χάσει πολλή από την αξιοπιστία του και όχι μόνο εξαιτίας της γραφικότητας πράξεων όπως η σούπα στη Μόνα Λίζα. Πληθαίνουν παραδείγματα όπως αυτό των “μεταλλαγμένων”. Οι μεταλλαγμένοι σπόροι -η λέξη από μόνη της φαντάζει τρομακτική- δεν έχει αποδειχτεί να προκαλούν τίποτα κακό ακόμα. Ενώ ταυτόχρονα η ανάπτυξή τους θα δώσει ποικιλίες ανθεκτικές σε καιρικές συνθήκες και εδάφη και υπερπαραγωγικές σε ποσότητες που θα σταθούν ικανές να καταπολεμήσουν την πείνα σε χώρες της Αφρικής. Όμως οι ακτιβιστές σαμποτάρουν την έρευνα και ανάπτυξη αυτών (ένα παράδειγμα από τα πολλά).

Φαίνεται δηλαδή πως ο ισχυρισμός ότι ο σύγχρονος ακτιβισμός απευθύνεται περισσότερο στο συναίσθημα μάλλον ευσταθεί. Εκφράζει μια ρομαντική επιθυμία αλλά δεν έχει να προτείνει τη βιώσιμη λύση. Η λύση είναι ψυχραιμία, αποφυγή της καταστροφολογίας, ζύγισμα οφέλους-κόστους και εμπιστοσύνη στην επιστήμη και την τεχνολογία.

Ο Πούτιν καθημερινά συνεχίζει να βομβαρδίζει την Ουκρανία. Αλλά δε βγαίνουμε στους δρόμους να απαιτήσουμε λύση. Γιατί εδώ η λύση πρέπει αναγκαστικά με τα τρέχοντα δεδομένα να σημάνει κλιμάκωση. Και είναι φαινόμενο σύνθετο που θέλει περίσκεψη. Οπότε το αφήνουμε στην άκρη στην καλύτερη, όταν δε δεχόμαστε να πάρει και επίσημα λίγη Ουκρανία να ησυχάσουμε. Λες και θα ησυχάσουμε τότε.

Ο Νετανιάχου βγαίνει στα Ηνωμένα Έθνη και διακηρύσσει ότι τα “48 αδέρφια μας που είναι ακόμα αιχμάλωτα της Χαμάς δε θα τα παρατήσουμε ποτέ”. Υπό άλλες συνθήκες αυτή θα ήταν μια δήλωση συγκινητική και ηρωική. Φαίνεται πως κάνει και εγκλήματα εντωμεταξύ. Αλλά κλινικοί πόλεμοι με πράξεις που σήμερα δε θα θεωρούσαμε εγκλήματα δεν υπήρξαν ποτέ.

Το Ισραήλ και η Ουκρανία ζουν μια εποχή που η δική μας Δύση ξεπέρασε. Μια εποχή μιλιταριστικού ιδεαλισμού, που όμως ήταν απαραίτητη ως ιστορικό στάδιο. Λέω απαραίτητη γιατί δε νομίζω ότι υπάρχει άλλη ιστορία εκτός από αυτή που πραγματικά συνέβη. Όμως εμείς τις κρίνουμε με τα σημερινά δικά μας δυτικά στάνταρντ, αυτά της καθιερωμένης και δεδομένης εθνικής αυτοκυριαρχίας και ειρήνης. Η νεωτερικότητα ήρθε με βαρύ κόστος. Μισή Κύπρος τουρκική είναι μια παρωνυχίδα.

[Featured image credit: “Heroism” by bogenfreund is licensed under CC BY-SA 2.0. To view a copy of this license, visit https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/.]

Ο Ezra Klein, οικοδεσπότης δημοφιλούς προοδευτικού (Ντέμοκρατ, ντε) πόντκαστ, συνομιλεί με τον Ta-Nehisi Coates, συγγραφέα του επιδραστικού άρθρου The case for reparations, όχι για τόσο για τον Charlie Kirk, όπως λέει ο τίτλος, αλλά για το τι πήγε στραβά με τους Δημοκρατικούς και είναι πάνω ο Τραμπ.

Τα καλύτερα επιχειρήματα που κατάφεραν να ανασύρουν οι δυο τους σχετίζονται με την ανατροπή της απόφασης του Ανώτατου Δικαστηρίου για την προστασία του δικαιώματος στην έκτρωση σε ομοσπονδιακό επίπεδο (Roe vs Wade) και η αντιμετώπιση των τρανς ατόμων. Άντε και λίγη κλάψα γιατί οι μαύροι δεν τα πάνε καλά. Κατά τα άλλα οι Δημοκρατικοί δεν αναλώθηκαν για χρόνια σε ένα διαγωνισμό υπερδιόρθωσης που πήρε το όνομα woke ιδεολογία.

Όπως λέει και ο Bill Maher, εγώ πάντα προοδευτικός ήμουν. Αυτοί άλλαξαν.

Λοιπόν το The Case for Reparations ξεκινάει αναφερόμενος στους μαύρους των ΗΠΑ ως εξής: “Two hundred fifty years of slavery. Ninety years of Jim Crow. Sixty years of separate but equal. Thirty-five years of racist housing policy”. Να σας το πω διαφορετικά μήπως χτυπάει κάποια καμπανάκια: “Τετρακόσια χρόνια τουρκοκρατία, προτεκτοράτο των μεγάλων δυνάμεων, παγκόσμιοι πόλεμοι, εμφύλιος που μας έβαλαν να οι αγγλοαμερικάνοι να φαγωθούμε μεταξύ μας, δικτατορία, ΔΝΤ/τρόικα”. Βλέπετε την ομοιότητα στο αφήγημα; Αυτός είναι ο τρόπος για τις ομάδες των ανθρώπων να μεταφέρουν τις ευθύνες για την κακοδαιμονία τους σε κάποιον άλλον.

Αυτό κάνουμε κι εμείς, είμαστε οι Αφροαμερικανοί της Ευρώπης, οι μοιραίοι του Βάρναλη, φταίει το κακό μας το κεφάλι.

Το πόντκαστ: https://www.youtube.com/watch?v=UaeoDlLNnok.

Το άρθρο: https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2014/06/the-case-for-reparations/361631/.

Λοιπόν ο Πάρις Ρούπος έχει πολύ χιούμορ. Καλές και κοφτερές ατάκες. Τα λέω αυτά έχοντας παρακολουθήσει κάποιες ώρες, όχι με δυο ρηλζ. Χρειάζεται να τα διευκρινίζω αυτά συχνά τελευταία. Του αρέσουν, δε, και οι αφορμές από ιστορικά γεγονότα και ημερομηνίες που τις προσαρμόζει και στα μέρη που επισκέπτεται έξυπνα. Γελάω. Μια χαρά. Όταν διακρίνω πολιτική θέση σε αυτά που λέει συνήθως είναι η απλή εύκολη, ανάλαφρη και δυστυχώς αναμενόμενη κριτική. Δεν πειράζει. Πάλι γελάω.

Αυτή η ατάκα του, για παράδειγμα, για τον Τσάρλι Κερκ, εκεί που λέει πιο πριν για την ελληνική σημαία και τα βοθρολύμματα, ότι “οι απόψεις του [του Κερκ] για την οπλοκατοχή επιτέλους έπιασαν το στόχο” είναι ένα δείγμα κοφτερής και ανίερης ατάκας. Η σάτιρα δε χρειάζεται να έχει τίποτα ιερό κι η αντοχή μας στη σατιρική επίθεση προς κάτι ιερό είναι δείγμα υγείας. Αλλού, όταν τους ακουμπάνε τα ιερά… εκρήγνυνται!

Αλλά! Στο πρόσφατο συμβάν με την Πίτσα Φαν, η οποία διέκοψε τη συνεργασία της μαζί του ως ινφλουένσερ μετά από κάποια αστειάκια που προσέβαλαν την ελληνική σημαία και μάλιστα με ανοιχτή και δημόσια τοποθέτηση… καταρχάς δεν απολύθηκε. Διεκόπη η συνεργασία. Άλλο το ένα άλλο το άλλο. Φρηλάνσερς έχουμε υπάρξει. Συνεργασίες ξεκινούν και σταματούν συνέχεια. Ένας πελάτης δεν είναι ο εργοδότης από τον οποίο εξαρτάται η επιβίωσή μας.

Επίσης. Δικαίωμά του να λέει τα κοφτερά αστεία του και μπράβο του. Είπα γελάω κιόλας μια χαρά. Μπορεί να συνεχίσει να το κάνει. Πιο επίσης. Δικαίωμα της πίτσας να διακόψει τη συνεργασία. Δεν είναι υποχρεωμένη ούτε να το χρηματοδοτεί αυτό ούτε και να της αρέσει. Σε λίγο θα μας πείτε ότι οι χορτοφάγοι κάνουμε κάνσελ τις κρεατοβιομηχανίες. Όχι, απλά δεν τις χρηματοδοτούμε! Και οι δύο σε κοινό απευθύνονται και από κοινό θα κριθούν. Αμήν!

Αν ήμουν στη θέση της πίτσας πάντως θα το χειριζόμουν πιο διπλωματικά το πράγμα. Δε θα το έκανα εν θερμώ, θα έδινα λίγο χρόνο, δε θα ανανέωνα τη συνεργασία. Και δε θα του έδινα και λόγο. Αν του έδινα το λόγο θα ήταν σα να τον εκβιάζω να σταματήσει αυτό που κάνει για να συνεχίσει τη συνεργασία μαζί μου. Θα το είχα αυτό το δικαίωμα αλλά προσωπικά δε θα ήθελα να του ασκήσω αυτή την πίεση. Θα του έλεγα ότι θέλω να δοκιμάσω κάτι άλλο. Αλλά αυτός είμαι εγώ.

Καταλαβαίνω όμως ακόμη ότι βολεύει πολύ το περιστατικό για να ταΐσει την πόλωση των ημερών γύρω από το ποιος κάνει το πιο καλό το κάνσελ, ποιος είναι πιο ηθικός και τα τοιαύτα. Η αριστερά ή η δεξιά! Γιατί το ηθικό κάνσελ είναι αποδεκτό, αρκεί να ακολουθεί τη δική μας ιδέα για την ηθική. Εμένα, από την άλλη, μου αρέσει η ελευθερία να λέω τη γνώμη μου χωρίς να την εξαρτώ από καμία πίτσα και είμαι εκ των προτέρων αποφασισμένος για τις συνέπειες.

Αυτό που βλέπω με θλίψη στα σχόλια τριγύρω είναι κάτι άλλο. Η ευκολία με την οποία η ευαισθησία και η αγάπη κάποιων γύρω από ένα σύμβολο ενότητας, όπως η σημαία, αυτομάτως τους κατατάσσει ως ακροδεξιούς και χουντικούς. Για άλλη μια φορά δεν υπάρχει μέση περιοχή. Η είσαι μαζί μας ή είσαι ναζί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα από επιδραστικό προφίλ, αυτό του Κουραφέλκυθρου, άτομο με επίσης οξύτατο χιούμορ, με σκίτσο όπου η πίτσα φοράει το πουλί της Χούντας. Αυτή η ελαφρότητα! Αβάσταχτα προβλέψιμη κι ελαφριά. Θα καταλήξει κι ο φασισμός να μην είναι καν λέξη.

Αρκά, αναμένουμε απάντηση.

[Featured image credit: “LA Animation Festival – stand up comedy and art” by Doug Kline is licensed under CC BY-NC 2.0. To view a copy of this license, visit https://creativecommons.org/licenses/by-nc/2.0/]

Πρόσφατα πέτυχα μια πολύ ωραία φεϊσμπουκική συζήτηση, από αυτές τις παλιές, που κάποιος θέτει ένα ακανθώδες θέμα και οι φίλοι του ορμάνε να τον δικαιώσουν ή να τον φάνε (μεταφορικάαα) με επιχειρήματα. Η ανάρτηση αυτή ισχυριζόταν (κρατώ μόνο το ζουμί) ότι:

ΟΛΕΣ ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΠΡΟΕΡΧΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΡΑ

Τις τελευταίες δεκαετίες, που ζω και ζώνομαι, όλες σχεδόν οι νέες ιδέες στα κοινωνικά ζητήματα προήλθαν από την πολιτική Αριστερά. Οικολογία, ομοφυλόφιλοι, μετανάστες, ζώα, όλα σχεδόν προήλθαν από κινήματα στις παρυφές συνήθως της Αριστεράς ή του προοδευτισμού ή πέστε το όπως θέλετε. […] Από τον συντηρητισμό, κάπως εύλογο κιόλας, δεν προήλθαν τόσο καινούργιες ιδέες όσο ανακύκληση παλαιότερων ιδεών σε νέο περιτύλιγμα. Δεν το λέω απαραιτήτως για κακό αυτό, αυτή είναι η δουλειά της συντηρητικής πτέρυγας και μπράβο της. Οι πιο καλές τους ιδέες είναι στα οικονομικά, όχι στα κοινωνικά.

Για να μην αδικήσουμε τον αναρτήσαντα, να επισημάνουμε τις πρώτες λέξεις, ότι δηλαδή αναφέρεται στις τελευταίες δεκαετίες. Τι το ‘θελε να το διευκρινίσει αυτό. Χειρότερα τα έκανε. Αλλά, αφού το θέλει, ας το επισημάνουμε για να είμαστε δίκαιοι απέναντί του. Άλλωστε, μπορεί τελικά να κάναμε και λάθος.

Ας συλλέξουμε λοιπόν τα επιχειρήματα που εξηγούν γιατί αυτός ο ισχυρισμός δεν έχει βάση και γιατί μάλλον εδράζεται σε επιφανειακές εντυπώσεις. Τα παρακάτω επιχειρήματα δεν είναι διατυπωμένα ως ένα συνεκτικό κείμενο αλλά πάνω-κάτω συλλογή των καλύτερων απαντήσεων στην ανάρτηση, κατά την άποψή μου.

• Η διάκριση που κάνεις είναι προοδευτικός-συντηρητικός, όχι αριστερός-δεξιός και είναι και ταυτολογία, προφανώς οι προοδευτικοί λέγονται έτσι επειδή έχουν νέες ιδέες και έχουν νέες ιδέες επειδή είναι προοδευτικοί.

• Νομίζω περισσότερο η αριστερά ακολουθεί κάποιες νέες ιδέες (και με τον ακτιβισμό, ριζοσπαστισμό, βολονταρισμό της ακούγεται πολύ) παρά τις παράγει. Όταν τις παράγει πρωτογενώς (έμφαση στο πρωτογενώς) της βγαίνει Μαρξ. Πχ κοινωνικό κράτος, είναι αριστερή ιδέα ή χριστιανική/συντηρητική;

• Χμμμ, η ίδια η ιδέα της ευρωπαϊκής ένωσης και μετέπειτα ενοποίησης, προήλθε από συντηρητικούς πολιτικούς. Ας μαντέψουμε από ποια πτέρυγα πολεμήθηκε και πολεμιέται.

•  Άλλο παράδειγμα: ανθρώπινα δικαιώματα. Ξεκινάμε από την επί του όρους ομιλία και πάμε σε Magna Carta (1215), English Bill of Rights (1689), the French Declaration on the Rights of Man and Citizen (1789, άντε εδώ υπάρχει λίγη αριστερά στην πολύ πρωτογενή της έννοια, βέβαια, καθόλου των τελευταίων δεκαετιών), US Constitution and Bill of Rights (1791) και φτάνουμε στο ΒΠΠ και τα Ηνωμένα Έθνη και την Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Αριστερά τελευταίων δεκαετιών: ολοένα και μεγαλύτερο κράτος πρόνοιας, ανοιχτά σύνορα, αντικαπαλισμός, αντιδυτικισμός, sex is performative.

• Επόμενο: ζώα. Πητ Σίνγκερ: προοδευτικός, άντε να τον πεις αριστερό οριακά αν πρέπει να τον βάλεις στο δίπολο και αυτό με την αμερικανική έννοια του όρου, όχι την ευρωπαϊκή. Αριστερά τελευταίων δεκαετιών: σπάστε τα σουβλατζίδικα, ηθική καθαρότητα κλπ.

•  Συνοπτικά: όλες οι καλές ιδέες που μοιάζουν αριστερές πρωτογενώς μάλλον δεν είναι. Έχουν τη ρίζα τους αλλού. Ενώ όταν τις περιέλαβε η αριστερά τις διαστρέβλωσε κιόλας. Αλλά έκανε καλές πορείες.

Δε θα μείνω όμως μόνο στα παραπάνω επιχειρήματα. Κάτι θα δώσω και στην αριστερά για να είμαι δίκαιος.

Όλα αυτά ισχύουν σε επίπεδο γέννησης πρωτογενών ιδεών. Δε μπορώ να παραγνωρίσω ότι πάμπολλοι άνθρωποι στο κέντρο και γενικά αριστερά του πολιτικού φάσματος στήριξαν εν τέλει προοδευτικές, δημοκρατικές και ιδέες ισότητας. Άσε, δε, που έννοιες όπως συντηρητισμός, δεξιά και κέντρο δεν είναι σταθερές ούτε και με ακρίβεια ορισμένες, οπότε τα στεγανά σε αυτή τη συζήτηση δε βοηθούν.

Ισχύει επίσης ότι από ιδέες όπως το κοινωνικό κράτος, όσο πρόχειρα κι αν έχουν συλληφθεί, ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού ωφελήθηκε προς στιγμήν, σταμάτησε να φοβάται τη φτώχεια, την ανισότητα, την πλήρη αμάθεια. Θα μπορούσαν τα πράγματα να είχαν γίνει και πολύ καλύτερα βέβαια, γιατί μια τάση της αριστεράς ήταν πάντοτε ο βολονταρισμός και η υπερδιόρθωση, η τάση υπερβολής δηλαδή που θα επιφέρει σώνει και καλά άμεσα το καλό που οραματιζόμαστε για τον κόσμο στη θεωρία. Αλλά γενικά η αριστερά στήριζε την προοδευτική ιδέα τελικά. Τη μεταβόλιζε στραβά αλλά τη στήριζε, την κρατούσε επίκαιρη και ζωντανή.

Βέβαια με κακές πολιτικές και με υπερδιόρθωση συχνά η πρόοδος πάει περίπατο και, όταν δεν πάει περίπατο, αντλεί πόρους για να υλοποιηθεί από το στρατόπεδο του αντιπάλου: την ανάπτυξη που φέρνει ο καπιταλισμός. Πχ πώς να ξεχάσεις ότι από αριστερές ιδέες σε υπερδιορθωτικό βαθμό υπέφεραν ή πέθαναν εκατομμύρια άνθρωποι στις κομμουνιστικές χώρες! Ή πώς να ξεχάσεις ότι από καπιταλιστικές ιδέες βελτιώθηκε η ζωή δισεκατομμυρίων ανθρώπων στη γη!

Ωραίες σκέψεις, που όλες καταλήγουν στην απλή ιδέα: η ελεύθερη οικονομία, με τις ανισότητές της, φέρνει ανάπτυξη. Τελικά φέρνει και πρόοδο. Αφήστε τους ανθρώπους ανά τον κόσμο να ασκήσουν τη διάνοιά τους και να παράξουν προϊόντα, υπηρεσίες, αξία. Να επιλέξουν ποια από αυτά χρειάζονται και πόσο και να τα προμηθευτούν στην αγορά. Όλοι θα ωφεληθούν. Όχι αναλογικά, αυτό είναι αδύνατο, η αναλογική/εξισωτική προσέγγιση είναι ολοκληρωτική, καταστροφική. Όλοι όμως θα ωφεληθούν. Και αυτό είναι καλό.

Featured image credit: A Lit de Justice at the Parlement of Paris, 1715, https://www.worldhistory.org/image/15499/a-lit-de-justice-at-the-parlement-of-paris-1715/.

Με τον Τσάρλι Κερκ πιθανώς διαφωνώ με τα μισά από όσα λέει, πιθανώς με το 68,27%. Δεν ξέρω πώς βγαίνει ποσοστό από κάτι τέτοιο. Δεν έχω ακούσει τα πάντα όλα όσα έχει πει αλλά έχω ακούσει να διαστρεβλώνονται και πολλά που έχει πει. Υπό το πρίσμα της στρέβλωσης πράγματι διαφωνώ. Αλλά δεν τα είπε. Τον έχω ακούσει να μιλάει όμως αρκετά επί ώρες και σε ολοκληρωμένες συζητήσεις, όχι σε αποσπασματικά ρηλζ.

Συμφωνώ σε θέματα ελεύθερης αγοράς, μεγέθους του κράτους, ελευθερίας του λόγου. Διαφωνώ σε θέματα όπως στάση προς την Ουκρανία, οι αμβλώσεις, οπλοκατοχή, κλιματική αλλαγή και στον υπέρμετρο ζήλο στην αντιμετώπιση της μετανάστευσης. Αναφέρομαι σε σημαντικά θέματα, όχι στο αν αναφέρθηκε σε ένα απόσπασμα της βίβλου με τρόπο που ακούγεται αιρετικός. Είναι όλα θέματα στα οποία υπάρχει βάθος, υπάρχουν πτυχές και ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες που δεν εξαντλούνται σε ένα “ναι ή όχι”. Σε αυτά τα θέματα συνήθως διαφωνώ με την κατακλείδα του και τη ζύγιση των επιχειρημάτων ή χριστιανική-φονταμενταλιστική προσέγγισή του, αλλά βλέπω με ενδιαφέρον το βασικό επιχείρημα και την ανάγκη για ύπαρξη αντι-επιχειρήματος. Τέλος, δε θεωρώ ότι είναι ένας δαίμονας ή ο διάβολος μεταμορφωμένος. Έγραψα για τη δολοφονία του και τις σκέψεις που μου ξεπήδησαν από αυτήν χτες.

Να εδώ μια πρόσφατη συζήτησή του με τον Γκάβιν Νιούσομ, το Δημοκρατικό κυβερνήτη της Καλιφόρνια, μιας πολύ έντονα Δημοκρατικής πολιτείας (45% – 25%). Είναι το πρώτο επεισόδιο του πόντκαστ του,. Ο Νιούσομ κάνει μια πολύ ανοιχτή και τίμια συζήτηση μαζί του και αναζητά τα αίτια της δημοφιλίας του Κερκ, ρωτά που έχουν κάνει λάθος οι Δημοκρατικοί και έχουν χάσει το ίδιο τους το κοινό και ζητά πρακτικά… συμβουλές. Ο Κερκ του τις δίνει! Αν και δεν έχει τόσο αυτό σημασία, σημασία έχει ο τρόπος που κάνουν διάλογο. Διάλογο! Και χωρίς να φορέσουν ο ένας στον άλλο καμιά ταμπέλα.

Επί της αρχής δέχομαι ότι ακόμη και τα πιο ακανθώδη ζητήματα σηκώνουν συζήτηση. Πρέπει να σηκώνουν συζήτηση. Έχουν ενδιαφέρουσες και χρήσιμες πτυχές όταν μπαίνει κανείς σε ανάλυση. Τη χρειάζονται τη συζήτηση, ακόμη κι αν αυτό είναι για να σιγουρευτούμε ότι έχουμε δίκιο. Γιατί μπορεί πάντα να παρουσιαστούν νέα επιχειρήματα ή νέα δεδομένα. Και ποιος θα μας τις δώσει αυτές τις πτυχές; Πιθανότατα αυτός με τον οποίο διαφωνούμε, αυτή που αναζητά την αντίθετη προσέγγιση! Για την οπλοκατοχή έγραψα στο παραπάνω άρθρο. Για την άμβλωση είχα γράψει και παλιότερα. Για την κλιματική αλλαγή σκέφτομαι πολλά που συχνά δεν ευθυγραμμίζονται με το σύνηθες αφήγημα.

Γι’ αυτό ο διάλογος με την αντίθετη πλευρά είναι ζωτικός και απαραίτητος. Ο Τσάρλι Κερκ το στήριζε αυτό και όλοι του το αναγνωρίζουν. Να εδώ, ας πούμε ο Έζρα Κλάιν, που θα ισχυριζόταν κανείς πως στέκεται καθαρά στην πλευρά του απέναντι στρατοπέδου και είναι γενικά έβας επιδραστικός σχολιαστής. Δηλώνει ευθαρσώς ότι ο τρόπος που ο Κερκ έκανε πολιτικό διάλογο ήταν ο σωστός γιατί ήταν ανοιχτός σε διάλογο και επιδίωκε τη συζήτηση με επιχειρήματα χωρίς να κρύβει τις απόψεις του και χωρίς να κρύβεται ο ίδιος. Επιδίωκε τη συζήτηση ανοιχτά!

Ένα φαινόμενο που παρατηρώ εδώ και καιρό και αναδύθηκε έντονα στο δημόσιο διάλογο μετά τη δολοφονία του Κερκ είναι η απόπειρα δαιμονοποίησής του ιδεολογικού αντιπάλου. Η προσπάθεια δηλαδή να απομονώσουμε φράσεις του ή να διαστρεβλώσουμε άλλες ή να βάλουμε στο μικροσκόπιο παράλλες και τελικά να τις κάνουμε να φανούν ακραίες, με αποτέλεσμα ο αντίπαλός μας να φανεί επομένως κι αυτός ακραίος συνολικά και άρα να τον απορρίψουμε καθολικά. Είναι μια μορφή διανοητικής ατιμίας ή τεμπελιάς. Κατηγοριοποιούμε τον αντίπαλό μας με μια ταμπέλα και χωρίς σκέψη τον απορρίπτουμε κι αυτόν και τις ιδέες του. Ή, αντίστροφα, μπορεί και να τον δεχόμαστε αν η ταμπέλα μας βολεύει.

Με τον Κερκ λοιπόν μπορεί να διαφωνώ σε πολλά, αλλά τη δαιμονοποίησή του δεν τη δέχομαι κι αυτό άσχετα με το θάνατό του και τον τρόπο που έγινε. Δε θα τη δεχόμουν και πριν, δε θα τη δεχόμουν και χωρίς τη δολοφονία του. Ο τίμιος διάλογος προϋποθέτει την τίμια αντιμετώπιση του αντιπάλου σε επίπεδο ιδεών. Κάτι που, θα το παρατηρήσατε ίσως, συμβαίνει όλο και λιγότερο στην ιδεολογική πόλωση που ζούμε.

Κάτι που επίσης συμβαίνει είναι η προσπάθεια σε όρια υπερβολής να πείσουμε πέρα από κάθε αμφιβολία και με τον πιο εμφατικό τρόπο για την ταμπέλα που βάζουμε. Να υπερθεματίσουμε στα όρια που μας επιτρέπει η γλώσσα μας. με σχεδόν λογοτεχνικό τρόπο για το πόσο έχουμε δίκιο και ο αντίπαλός μας άδικο. Και με τρόπο οριστικό και αμετάκλητο. Με έχει κουράσει αυτή η έμφαση και η σιγουριά στην αλήθεια των απόψεών μας. Εγώ ο ίδιος δεν πιστεύω τα ίδια που πίστευα στα 25 μου ή τουλάχιστον έχω καλλιεργήσει πάρα πολύ αυτά που πίστευα μικρός.

O Κερκ προκαλούσε αυτό το κακό ένστικτο του κόσμου και προκαλούσε τις καθιερωμένες ιδέες που, μαντέψτε, είχαν τρύπες, είχαν λεπτομέρειες που το κυρίαρχο αφήγημα δεχόταν και ακόμη επέβαλε χωρίς αμφισβήτηση. Θέματα βαθιά και περίπλοκα, που έχουν ανάγκη από βαθιά ανάλυση, δεν εξαντλούνται με μια μονόπλευρη αντιμετώπιση. Μερικά παραδείγματα θεμάτων όπου το κυρίαρχο αφήγημα το δεχόμαστε σχεδόν αυτονόητα, με ελάχιστη κριτική, ενστάσεις και δισταγμούς:

• ελεύθερη οικονομία, καπιταλισμός
• κράτος πρόνοιας
• μεταναστευτικό, Ισραήλ/Παλαιστίνη
• μεσανατολικό
• κλιματική αλλαγή
• αντιμετώπιση κόβιντ, καραντίνες
• αμβλώσεις
• είναι τα φύλα δύο
• ισότητα μισθών φύλων
• μητρότητα
• έθνος
• θρησκεία

Κι ακόμη κι αν απορρίψει κανείς κάτι εντελώς και είναι απόλυτα βέβαιος για τις απόψεις του, θα του λείπει το εργαλείο της κατανόησης του αντιπάλου. Γιατί η κατανόηση χρειάζεται αν πρόκειται να συνυπάρξουμε μαζί του και όχι να τον εξολοθρεύσουμε ή να τον υποτάξουμε. Μιλώ για τίμια κατανόηση, απαραίτητη για τη συμβίωση και τη συνύπαρξη. Όχι κατανόηση που απλά θα επιβεβαιώσει τις απόψεις μας και θα τις επιτείνει, παρουσιάζοντάς τες με ακόμη μεγαλύτερη έμφαση.

Κάτι τέτοιες μονόπλευρες αντιμετωπίσεις διχαστικών θεμάτων είναι που έκαναν και τη Μέλανι Φίλλιπς, αλλά και πολλούς άλλους, να απομακρυνθούν από την αριστερά ή το γενικότερο προοδευτικό χώρο. Γιατί δεν ήταν πια προοδευτικός. Αυτό δε δίνει άδεια στον άλλο χώρο να είναι ακροδεξιός. Αλλά στριμώχνει το κέντρο ακόμη περισσότερο, το κέντρο το δημιουργικό, με τις συγκλίσεις και τους συμβιβασμούς του. Εδώ μας αναλύει Φίλλιπς γιατί απομακρύνθηκε από την αριστερά τη δεκαετία του 1980 με αφορμή το πώς χειριζόταν ο Guardian, στον οποίο εργαζόταν, το μεσανατολικό: Why I left the left.

Ο Charlie Kirk ήταν Αμερικανός, συντηρητικός ακτιβιστής, υποστηρικτής του Ντόναλντ Τραμπ, εξαιρετικά δραστήριος στο δημόσιο διάλογο, όργωνε τα αμερικανικά πανεπιστήμια για να αντιπαρατεθεί γύρω από τις ιδέες του. Λέω “ήταν” γιατί χτες, στη Γιούτα, σε μια τέτοια συνάντηση, πυροβολήθηκε στο λαιμό από άγνωστο ως τώρα δράστη και πέθανε λίγο μετά. Ήταν ένα σύμβολο της αμερικανικής συντηρητικής νεολαίας, είχε δεξιές ριζοσπαστικές απόψεις και ήταν πολύ δημοφιλής. Ήταν 31 ετών και είχε παιδιά.

Η δολοφονία του Charlie Kirk σχολιάζεται μέσα από το εύκολο και απλοϊκό πρίσμα χαρακτηρισμών όπως αριστερός δεξιός ακροδεξιός κλπ. Ο καθένας που έχει δει τρία ρηλζ στο Youtube θεωρεί ότι έχει ολοκληρωμένη άποψη. Ωστόσο ας αναρωτηθεί γιατί τόσο μεγάλο τμήμα του αμερικανικού λαού έχει αυτή την περίεργη εμμονή με την προσωπική ελευθερία όπως οι αμερικανοί συντηρητικοί. Ας αναζητήσει τις αρχές του προτεσταντισμού και της προσωπικής ελευθερίας που έχουν υπάρξει θεμελιώδεις για την αμερικανική κουλτούρα.

Αυτό οι Ευρωπαίοι δεν το καταλαβαίνουμε. Βάζουμε μια ταμπέλα, θυμόμαστε το Χίτλερ και τις χούντες μας και βγάζουμε συμπεράσματα. Το θέμα είναι πολύπλοκο και πολυδιάστατο. Ας αναρωτηθούμε γιατί η δημοτικότητα των Δημοκρατικών, της αριστεράς της Αμερικής, είναι στα τάρταρα μετά από την τόση “φρίκη” Τραμπ.

Ο Kirk δεν ήταν ακροδεξιός, ήταν Αμερικανός συντηρητικός με μεγάλη τόλμη για δημόσιο διάλογο. Σε πολλά μπορεί να διαφωνώ μαζί του αλλά στήριζε άλλη μια σημαντική αμερικανική φιλελεύθερη αξία: το δημόσιο και ελεύθερο διάλογο. Κάτι που οι Δημοκρατικοί είχαν σταματήσει να κάνουν, ταμπουρωμένοι πίσω από τα identity politics. Για τους Αμερικανούς το Σύνταγμά τους και τα Amendments του είναι ιερά. Η ελευθερία του λόγου είναι η ιερή και οι Δημοκρατικοί ξέχασαν αυτή την αξία στο όνομα μιας περίεργα ιδωμένης ισότητας

Οι Ρεπουμπλικανοί έχουν τώρα δύο πρόσφατες απόπειρες δολοφονίας στον πρόεδρό τους και μια επιτυχημένη εναντίον ενός τύπου που έγινε σύμβολο της νεολαίας τους. Πριν λίγες ημέρες η Ουκρανή πρόσφυγας Iryna Zarutska δολοφονήθηκε στο μετρό στη Νότια Καρολίνα από έναν μαύρο άνδρα ο οποίος είχε βεβαρυμένο ποινικό μητρώ όμως μονίμως βρισκόταν ελεύθερος. Μάλιστα τα μεγάλα ΜΜΕ της χώρας δεν έπαιξαν την είδηση παρά μόνο όταν υπήρξε κατακραυγή. Πριν λίγους μήνες οι Δημοκρατικοί Melissa και ο άντρας της Mark Hortman δολοφονήθηκαν στο σπίτι τους από οπαδό του Τραμπ. Η χώρα αυτή κινδυνεύει να περιπέσει σε αταξία και μαζί και όλος ο κόσμος που εξαρτάται από αυτούς.

Αυτά τα γεγονότα έχουν τη δυνατότητα να λειτουργήσουν πολλαπλασιαστικά και επιταχυντικά σε μια ακραία πολωμένη χώρα όπως οι ΗΠΑ και να οδηγήσουν σε συνθήκες αποσταθεροποίησης και περαιτέρω υποβάθμισης των δημοκρατικών θεσμών στο όνομα καταστάσεων κρίσεις. Κάποιος αδίστακτος σαν τον Τραμπ δε θα είχε κανένα πρόβλημα να χρησιμοποιήσει βία. Αν και πιστεύω ότι θα σκεφτεί πονηρά, θα κατευνάσει τα ήθη και θα ανεμίζει τα γεγονότα αυτά ως φόβητρο με κάθε ευκαιρία. Αλλά προφητείες σε αυτά τα πράγματα δε χωρούν.

Όπως είπα με τον Kirk δε συμφωνώ σε όλα. Καταρχάς όμως συμφωνώ σε πολλά, συμφωνώ στο πνεύμα του αμείλικτου δημόσιου διαλόγου που πρέπει να γίνεται και να μη σταματά από τίποτα, συμφωνώ στο πνεύμα της ελεύθερης αγορά, συμφωνώ στο πνεύμα του μικρού κράτους. Δε συμφωνώ σε θέματα αμβλώσεων, οπλοκατοχής και θεωρίες υπερβολικά διατυπωμένες όπως πχ αυτή της αντικατάστασης του λευκού πληθυσμού από μετανάστες που λειτουργεί μόνο στο θυμικό των ανθρώπων. Βέβαια καταδικάζω όπως και με ό,τι τρόπο μπορώ τη δολοφονία ενός νέου ανθρώπου που έκανε ανοιχτό διάλογο. Ανοιχτό! Δεν έκρυβε τα χαρτιά του και έμπαινε στα ρουθούνια των αντιπάλων του με επιχειρήματα.

Τι είναι ένας άνθρωπος με τον οποίο συμφωνώ σε κάποια πράγματα και όχι σε άλλα; Ακροδεξιός φασίστας; Κάτι άλλο; Τι είμαι εγώ; Δυσκολεύομαι να παρακολουθήσω αυτούς τους μανιχαϊστικούς όρους που περισσότερο σταματούν το διάλογο και δίνουν μια εύκολη νοητική διέξοδο σε ανθρώπους που δε θέλουν να εμβαθύνουν στα γεγονότα. Ο κόσμος μας είναι περίπλοκος και η Αμερική δεν είναι εύκολο να κρίνεται με ευρωπαϊκά, πόσω μάλλον, ελληνικά κριτήρια.

Η οπλοκατοχή για παράδειγμα είναι ένα ζήτημα-αγκάθι. Για εμάς μοιάζει αυτονόητο ότι ζούμε σε μια κοινωνία ευνομίας όπου τα όπλα δεν τα χρειάζονται οι πολίτες και μας προστατεύει η αστυνομία. Για μεγάλο μέρος του αμερικανικού πληθυσμού η αυτοπροστασία διαφυλάσσεται ρητά από το 2nd Amendment του Συντάγματος. Εμάς μας χαλάει βέβαια λίγο που η αστυνομία έχει το μονοπώλιο της βίας – άλλη συζήτηση αυτή αλλά να που το θέμα έχει παραφυάδες και λεπτομέρειες και δεν απαντιέται με ένα απλό ναι ή όχι. Και η λογική αυτή έχει μέσα της και το δικαίωμα στην αυτοπροστασία και τη φιλοσοφία ότι η προσωπική ελευθερία είναι το ύψιστο αγαθό, όχι το κράτος, που μπορεί να μας την προσέχει πλημμελώς ή ακόμη και να στρέφεται εναντίον της. Αν βγάλουμε τα τσιτάτα από τη μέση, υπάρχει μια βαθιά ιστορική, φιλοσοφική διαφορά ανάμεσα στο πώς αντιλαμβανόμαστε την προσωπική ελευθερία και τη σχέση πολίτη-κράτους που μας κάνει πολύ διαφορετικούς από τους Αμερικανούς.

Αυτή η φιλοσοφία αντλεί από την προτεσταντική ιστορία της Αμερικής που είχε σπάσει τα δεσμά με την Εκκλησία υπέρ της προσωπικής ερμηνείας και προσέγγισης του θείου (γιατί προηγουμένως η μόνη οδός για το θείο ήταν το εκκλησιαστικό δόγμα) και τον ατομισμό (individualism) που δίνει στο άτομο την ελευθερία να ασκήσει την αυταξία του και να χρησιμοποιήσει τη νόησή του και το μόχθο του για να πετύχει τις προσωπικές του επιθυμίες και στόχους και εν πάση περιπτώσει να επιδιώξει την ευτυχία του (pursuit of happiness) όπως αυτό τη θεωρεί.

Αυτός ο ατομισμός και αυτή η ελευθεριακότητα είναι μια από τις αμερικανικές υπερδυνάμεις. Ικανή για καλό και για κακό. Ικανή να δώσει το κίνητρο στο άτομο να γίνει μεγιστάνας της επιχειρηματικότητας ή να ιδρύσει ένα κοινόβιο ή μια θρησκευτική σέκτα. Η ελευθερία είναι κάτι που κοστίζει και τη ζυγίζουμε διαφορετικά σε Ευρώπη και Αμερική και τελοσπάντων δεν πρέπει να κρίνουμε αιτήματα όπως αυτό της οπλοκατοχής με μαυρόασπρο φίλτρο και τους υποστηρικτές του απλώς ως πολεμοχαρείς.

Η δημοκρατική, φιλελεύθερη, μεταπολεμική μας άποψη των πραγμάτων μας κάνει να θεωρούμε το κράτος δικαίου ως κάτι το αυτονόητο και, παρόλο που στην πράξη δεν το εμπιστευόμαστε, το θεωρούμε υποχρεωμένο να μας παρέχει τα πάντα. Το κράτος δεν είναι πάντα καλοπροαίρετο και δεν είναι πάντα ικανό για καλή προαίρεση γιατί είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα και άρα ικανό για σφάλματα. Ε, αυτό το τελευταίο όλοι το έχουμε βιώσει. Επομένως μεγάλο μέρος της Αμερικανικού συντηρητικού κόσμου θεωρεί αυτονόητο το αίτημα για μικρότερο κράτος και αιτείται τη μικρότερη δυνατή παρέμβασή του στη ζωή του ανθρώπου.

Σε αυτό το συγκείμενο οι όροι αριστερός, κεντρώος, δεξιός έχουν στρεβλωθεί απίστευτα. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην πόλωση της αμερικανικής πολιτικής τα τελευταία χρόνια όπου έχει χαθεί σχεδόν το κέντρο (βλέπε Haidt, The Righteous Mind). Με το κέντρο να λείπει από το διάλογο όλοι είναι είτε ακροαριστεροί ή, από την άλλη πλευρά φασίστες. Αν επιθυμείς κοινωνική πολιτική είσαι κομμουνιστής. Αν έχεις σκέψεις ενάντια στην έκτρωση είσαι ναζί. Σε αυτή την παράνοια χρεώνω πολλά στο ηθικό πλεονέκτημα της αριστεράς που διαπέρασε την πολιτική σκέψη και τη δημόσια σφαίρα σε όλη τη Δύση. Είναι κάτι που έχουμε δει και στη χώρα μας.

Σκεφτείτε τι συναισθήματα σας προκαλούνται αυθόρμητα από τα όσα έχετε διαβάσει και ακούσει τα τελευταία αρκετές δεκάδες χρόνια όταν ακούτε τη λέξη δεξιά. Ειδικά στην Ελλάδα έχουμε και το σύνθημα “ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει δεξιά” που μπορεί να είχε μια κάποια δυναμική πριν 50 χρόνια όμως στη συνέχεια ήταν απλά τοξικό και διχαστικό. Ε, θα εκπλαγείτε πόσο όμοια είναι η κατάσταση σε όλη τη Δύση. Η δεξιά είναι αυτομάτως κάτι αρνητικό. Τι κι αν πέρασε μεγάλες περιόδους που δεν κυβέρνησε (ειδικά στην Ελλάδα)! Το δεξιό είναι αρτηριοσκληρωτικό, συντηρητικό, θυμίζει κακές εποχές.

Ακόμα και η λέξη συντηρητικό χρησιμοποιείται αυτομάτως ως κάτι αρνητικό, σε αντίστιξη με τη λέξη προοδευτικό, το οποίο αυτομάτως θεωρείται κάτι θετικό. Λες και κάθε αλλαγή, κάθε τι που μας πάει μπροστά μας πάει σε κάτι καλό. Λες και κάθε τι από το παρελθόν είναι αυτομάτως αρνητικό και πρέπει να το αποδομήσουμε και να το απορρίψουμε αχώνευτο.

Με αυτή την πολωτική κουλτούρα αποκλείουμε από τις διεργασίες μας και απομονώνουμε περίπου το μισό ανθρώπινο πληθυσμό. Και είναι ένας πληθυσμός που είναι συνήθως πιο ήσυχος, λιγότερο φωνακλάς, πιο… νοικοκυραίος, όπως αρέσκονται πολλοί να τον ονομάζουν. Λες και είναι κακό να είσαι νοικοκύρης και υπεύθυνος άνθρωπος. Το ντύσαμε και αυτό με έναν απωθητικό μανδύα άκριτα και χωρίς να το εξετάσουμε σε βάθος.

Παρατηρώ πλέον έκπληκτος τον κόσμο, στον οποίο έζησα 50 σχεδόν χρόνια και οποίος κόμιζε ελπίδες και θεωρούσε κάποια πράγματα θεμελιώδη και αδιαπραγμάτευτα, να παραλύει μπροστά σε δυνάμεις καινοφανείς αλλά τις οποίες σχεδόν εξέθρεψε, καθώς θεώρησε αυτάρεσκα τις αξίες του αυτονόητες και δεν τις χαλύβδωσε. Αυτό που μου μένει είναι η αναζήτηση για το πώς θα ξαναχτίσουμε έναν κόσμο εμπιστοσύνης από έναν κόσμο που δεν αισθάνεται να έχει πλέον συνοχή.