Το έχω γυρίσει λίγο ξανά στην ανάγνωση έντυπης εφημερίδας τελευταία. Είναι λίγο που οι Κυριακές μοιράζονται πλέον πολύ σε πάρκα και παιδικές χαρές που μπορεί το παιδί να ξεδώσει λίγο και οι μεγάλοι να χαλαρώσουν και να συζητήσου. Είναι και που χαζεύουμε μετά την εφημερίδα και τα ένθετά της μαζί και συζητάμε διάφορα πράγματα. Θα εκπλαγείτε από τα πόσα πράγματα μπορεί να συζητήσει κανείς με έναν εξάχρονο. Βοηθά και η ποικίλη ύλη της κυριακάτικης εφημερίδας και τα πολλά ιστορικά θέματα. Πχ κάποια από τα πρόσφατα ήταν τα 200 χρόνια από την έξοδο του Μεσσολογγίου, τα 40 χρόνια από το ατύχημα στο Τσερνόμπιλ και σχεδόν πάντα δημοφιλή είναι θέματα από το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Που πολύ τον κουράζουμε και πολύ δημοφιλής σταθερά είναι αλλά νομίζω έχουμε δημιουργήσει μια απόσταση από αυτόν πλέον που μας κάνει να ξεχνούμε σημαντικές διδαχές του. Αλλά δεν είναι αυτό το θέμα εδώ.
Οι Κυριακάτικες εφημερίδες είναι κάτι σαν περιοδικά ποικίλης ύλης με θεματολογία από την επικαιρότητα και την ιστορία που έχουν μέσα τα πάντα: πολιτική, αθλητισμός, τέχνες, ιδέες. Το να βγει ένα τέτοιο τεύχος -στο μυαλό μου- απαιτεί κόπο, πειθαρχία και συντονισμό που νομίζω ότι αντικατοπτρίζεται στο τελικό αποτέλεσμα και που οι ηλεκτρονικές εκδόσεις έχουν χάσει ή τελοσπάντων μόνο μερικώς και εντοπισμένα έχουν πετύχει. Φυσικά έχουν πετύχει αλλού γιατί οι δυνατότητές τους είναι άλλες. Αλλά ούτε κι αυτό είναι το θέμα εδώ.
Στη σημερινή Κυριακάτικη Καθημερινή, λοιπόν, διαβάζω μια αποστροφή που μου θυμίζει πόσο στρεβλά παρατηρούμε και ερμηνεύουμε τις σχέσεις των δύο φύλων σήμερα. Χρησιμοποιούμε ένα πρίσμα πολωτικό που αφήνει να περάσουν από μέσα του μόνο ερμηνείες διχαστικές και πολεμικές. Τα δύο φύλα ανταγωνίζονται -πουθενά δε θα ακούσεις ότι συνεργάζονται σε έναν κοινό αγώνα- και έχουν σχέσεις καταπιεστή και καταπιεζόμενου -κατά την παραδοσιακή μαρξιστική θεώρηση, που έχει περάσει από τις τάξεις και την πάλη μεταξύ τους στα φύλα. Να τι λέει το απόσπασμα αυτό:
Ελάχιστοι άνδρες επιλέγουν συνειδητά ως ερωτικές συντρόφους γυναίκες που κείνται νοητικά στο επίπεδο που οι ίδιοι αξιολογούν τον εαυτό τους. Η ευκαιριακή ικανοποίηση του σεξουαλικού αρπακτικού τείνει να είναι πολύ πιο παραγωγική για την τόνωση του ναρκισσιστικού “εγώ” από οποιαδήποτε μακροχρόνια ερωτοτροπία με μια αξιακά ισοδύναμη σύντροφο.
Δύσκολα βρίσκεις τόσα λάθη σε τόσο λίγες λέξεις. Θα τα πάρω ένα προς ένα, αλλά πρώτα να εξηγήσω ότι η κριτική μου δεν αφορά μόνο τη δική μου εντύπωση για την πραγματικότητα αλλά αυτή που καταγράφεται από τον κλάδο της εξελικτικής ψυχολογίας, κλάδος ανθρωπολογικός/βιολογικός, που μελετά την εξέλιξη της συμπεριφοράς του ανθρώπου (ηθικά, ψυχολογικά, ερωτικά, κοινωνικά, κλπ) με πρίσμα επιστημονικό και με γνώμονα της θεωρίας της εξέλιξης των ειδών. Είναι επιστημονική γιατί διατυπώνει επιστημονικές θεωρίες και συγκρίνει παρατηρήσεις από διαφορετικές περιοχές του κόσμου, χρονικές περιόδους και άλλα είδη συγγενικά με τον άνθρωπο. Δεν κάνει δηλαδή φιλοσοφία ή κοινωνικό σχολιασμό ούτε λειτουργεί με την έμπνευση ενός οξυδερκή κοινωνικού σχολιαστή.
Λάθος 1: η παρατήρηση για τους άνδρες δεν αφορά στο νοητικό επίπεδο των γυναικών αλλά αυτό σε που λέμε κοινωνικό στάτους (πόροι, φήμη, σταθερότητα, ασφάλεια). Οι γυναίκες εξελικτικά έχουν μεγαλύτερη τάση να ζευγαρώνουν με άνδρες μεγαλύτερου στάτους και οι άνδρες με γυναίκες χαμηλότερου. Αυτό δεν έχει να κάνει με τη νοητική ικανότητα! Φυσικά αυτό έχει εξομαλυνθεί πολύ στα χρόνια μας όπου όλοι σχεδόν συμμετέχουμε στην αγορά εργασίας αλλά και μέσα σε αυτό το πλαίσιο εξακολουθεί να ισχύει σε μικρότερη έκταση.
Λάθος 2: εξελικτικά δεν είναι οι άνδρες που προκάλεσαν την παραπάνω συμπεριφορά αλλά οι γυναίκες. Η εξελικτική εξήγηση λέει ότι τα ανθρώπινα θηλυκά επιλέγουν σύντροφο με βάση το στάτους. Τα αρσενικά είναι πολύ περισσότερο διαθέσιμα ερωτικά αλλά δεν είναι αυτά που δίνουν την τελική έγκριση. Μια ματιά στην κοινωνία νομίζω το κάνει αυτό οφθαλμοφανές. Ε, έχει και εξήγηση.
Λάθος 3: το σχόλιο αυτό είναι μισογυνικό. Θεωρεί δηλαδή ότι οι άνδρες επιλέγουν τις γυναίκες που θέλουν, σαν αυτές να μην έχουν ρόλο στην επιλογή (δες λάθος 2, όχι μόνο έχουν ρόλο στην επιλογή, είναι μάλιστα εκείνες που κάνουν την επιλογή) και μάλιστα θεωρεί ότι αυτές έχουν και κάποιο κατώτερο νοητικό επίπεδο. Τις υποτιμά νοητικά ξεκάθαρα.
Λάθος 4: όλο αυτό δε γίνεται συνειδητά. Οι συμπεριφορές αυτές είναι γραμμένες στα γονίδιά μας και σε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια εξέλιξης. Είναι κατά κάποιον τρόπο ενστικτώδεις. Οι κοινωνίες θέτουν φυσικά με την επίδρασή τους τα όρια, μπορεί να είναι ισότιμες ή πατριαρχικές ή και σπανιότερα μητριαρχικές, όμως στατιστικά κινούνται σε αυτό το πλαίσιο. Πρόκειται για παρατήρηση εξελικτική, το επαναλαμβάνω, όχι για κρίση ενός κοινωνικού παρατηρητή και τις απόψεις του.
Λάθος 5: διαιωνίζει το μύθο του άνδρα-αρπακτικού και της γυναίκας-θηράματος. Λες και το ερωτικό παιχνίδι, η συντροφικότητα, η οικογένεια δεν είναι ένας κοινός αγώνας μέσα στη ζωή αλλά μια μαρξιστικού τύπου πάλη, όπου η μια πλευρά-τάξη είναι καταδικασμένη σχεδόν να καταπιέζει την άλλη πλευρά-τάξη. Λες και η υποτιθέμενη καταπιεζόμενη πλευρά δεν έχει βούληση και δεν έχει δύναμη. Έχει μόνο το ρόλο του θύματος που ζητά λύτρωση.
Μια ενδιαφέρουσα κριτική που άκουσα στα παραπάνω πρόσφατα έρχεται από μια παραδοσιακή μαρξιστική προσέγγιση. Η Catherine Liu λέει ότι η σύγχρονη αριστερά έχει απολέσει τις παραδοσιακές της αξίες και έχει δώσει έμφαση σε έννοιες όπως η αυτο-θυματοποίηση του ατόμου. Επενδύει στην ιδέα ενός αδύναμου ατόμου που ζητά σωτηρία από το σύστημα ενώ εστιάζει συνεχώς στο τραύμα του, στην ταυτότητά του, στην εσωτερική του εμπειρία. Λέει ότι η δύναμη του ατόμου είναι αυτή που θα το σώσει και όχι η αδυναμία. Η δύναμη της εργατικής τάξης. Όχι η αδυναμία. Στους στόχους της εργατικής τάξης διαφωνώ, μιας και μου βγαίνουν πολύ σοσιαλιστικοί εν προκειμένω, αλλά η κριτική είναι εύστοχη. Η αριστερά έχει δημιουργήσει μια μεσαία τάξη-ελίτ που διδάσκει την αυτο-θυματοποίηση και αυτή η ελίτ είναι που θα σώσει τα θύματα.
Τα παραπάνω λάθη βλέπω να ανακυκλώνονται πολύ και εύκολα, χωρίς αντιρρήσεις στο δημόσιο διάλογο και δηλητηριάζουν τις σχέσεις ανάμεσα στους άνδρες και τις γυναίκες. Δημιουργούν δυσπιστία και απόσταση ανάμεσα στο 50% του ανθρώπινου πληθυσμού σε σχέση με το άλλο 50%. Και βέβαια οι τάσεις αυτές λειτουργούν στατιστικά και με κατανομές. Λειτουργούν σαν κύματα, σαν ένα εκκρεμές που γέρνει πότε προς τα εδώ και πότε προς τα εκεί και δε μπορεί να ισορροπήσει σε μια υγιή μέση.
Και σαν εντυπωσιακή συγκυρία στο ίδιο φύλλο της ίδιας εφημερίδας διαβάζω την ίδια μέρα για μια έρευνα του βρετανικού και επίσης αριστερού New Statesman για τις απόψεις των φύλων του ενός για το άλλο. Μπορείτε να δείτε και μια ενδιαφέρουσα συζήτηση των ευρημάτων της έρευνας αυτής από τις δημοσιογράφους του με τον όχι τυχαίο τίτλο “Why do young women hate men?“. Γιατί οι νέες γυναίκες μισούν τους άντρες; Ας δούμε τι λέει η έρευνα και αν τα αποτελέσματά της θυμίζουν καταστάσεις και απόψεις που μαρτυρούμε στην καθημερινότητά μας σήμερα.
- Στις ηλικίες κάτω των 30, το 72% των ανδρών έχουν καλή εικόνα για τις γυναίκες
- Στις ηλικίες κάτω των 30 μόνο το 50% των γυναικών έχουν θετική εικόνα για τους άνδρες
- Στις ηλικίες ειδικά κάτω των 25 μόνο το 35% των γυναικών έχουν θετική εικόνα για τους άνδρες
Όπως αναρωτιούνται και οι συντάκτριες του New Statesman “πότε πρόλαβαν όλες αυτές οι γυναίκες να έχουν τόσες πολλές κακές απόψεις για τους άνδρες;”. Αλλά και τελείως ουδέτερα να το δει κανείς, πώς είναι δυνατόν να έχει καν ένας άνδρας ή μια γυναίκα συνολικά κακή εικόνα για το άλλο φύλο; Πώς είναι δυνατόν η πλειοψηφία των βιωμάτων του από αυτό να είναι αρνητική. Κοινώς, πώς είναι δυνατόν πάνω από τις μισές σου αλληλεπιδράσεις με το άλλο φύλο να είναι στατιστικά αρνητικές; Σίγουρα αρκεί μια πολύ κακή, όμως αυτό δεν αντέχει στη γενική στατιστική. Δεν ξέρω, μόνο σε ηλικίες προσχολικές ή λίγο μετά θα μπορούσα να έχω τόσο γενικόλογες και μάλλον επιπόλαιες απόψεις.
Έτσι όμως δημιουργείται ένα ισχυρό ερμηνευτικό σχήμα. Όταν μια γυναίκα 20-25 ετών σήμερα βομβαρδίζεται σε όλη τη ζωή της από πληροφορίες και απόψεις που θέλουν τους άντρες να είναι καταπιεστές και αρπακτικά του σεξ, δεν είναι και συγκλονιστική έκπληξη να έχουν συνολικά κακή εντύπωση για αυτούς. Πολλές όμως από αυτές οι πληροφορίες, όπως έδειξα παραπάνω είναι στρεβλές και τελικά στερεοτυπικές. Δίνουν μια απλοϊκή και λανθασμένη εικόνα της πραγματικότητας.
Παράλληλα φαίνεται να παίρνει σχήμα μια τάση, που μοιάζει παγκόσμια στο δυτικό κόσμο, και θέλει άνδρες και γυναίκες να απομακρύνονται ολοένα και περισσότερο ιδεολογικά. Οι γυναίκες τείνουν περισσότερο προς τις αριστερές ιδεολογίες ενώ οι άνδρες προς τις δεξιές. Το σχετικό άρθρο των Financial Times “A new global gender divide is emerging”, το δείχνει αυτό χαρακτηριστικά.
Το δεύτερο άρθρο της σημερινής Κυριακάτικης Καθημερινής που ανέφερα, γραμμένο από τη συγγραφέα Ελεάνα Βλαστού, αναφέρει χαρακτηριστικά: “Ο θυμός απορροφάει και καταναλώνει […] ο πεσιμισμός και το πένθος υπονομεύουν ό,τι έχει κερδηθεί […] Θα έπρεπε να είναι μια στιγμή οπτιμισμού ίσως και θριάμβου αυτή που διανύουμε […] Οι δυνατότητες για τις νέες γυναίκες στη δύση αυτή τη στιγμή είναι απεριόριστες. Οι πόρτες είναι ανοιχτές για να επιλέξει οποιαδήποτε οτιδήποτε ελεύθερα, χαρούμενα και μαχητικά. […] Αρκεί να ξεφορτωθούμε τη ματαιότητα […]”.
Η προσωπική μου άποψη είναι ότι η ζωή και το να βιώνεις την ανθρώπινη κατάσταση είναι ένας αγώνας που είμαστε προορισμένοι να ζήσουμε και πολεμήσουμε μαζί, άνδρες και γυναίκες. Μαζί και όχι απέναντι ο ένας στον άλλον. Οι όποιες ανισότητες παρατηρήσαμε και ίσως ακόμη παρατηρούμε δεν ήταν τόσο αποτέλεσμα καταπίεσης αλλά διαμοιρασμού ευθυνών και κοινωνικής οργάνωσης μέσα από διεργασίες χιλιετηρίδων. Αυτές τις χιλιετηρίδες δε μπορούμε να τις κρίνουμε με τη σημερινή μας ηθική. Και σε κάθε περίπτωση οι άντρες ήταν συμμέτοχοι στη θετική αλλαγή που ήρθε. Αυτό τον αγώνα πρέπει να τον αγωνιστούμε μαζί.
εκτύπωση Κατηγορίες: απόψεις, ηθική, πολιτική | rss 2.0 | trackback