Διαβάζω στην Καθημερινή πρόσφατα, ήταν και Πάσχα, την παρακάτω φράση από τον καθηγητή Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Αντώνη Λιάκο. Δεν ξέρω αν ο άνθρωπος απλά μίλησε λαϊκά και καθημερινά, όμως, αναφερόμενος στην ιερότητα έκανε ένα τεράστιο λάθος. Έγραψε:
Το ιερό είναι μια έννοια που ανήκει στη θρησκεία. Δεν είναι το αντικείμενό της, αλλά το υποκείμενό της. Ζούμε όμως σε έναν κόσμο αποϊερωμένο και, κατ’ ουσίαν, αποθρησκειοποιημένο. Το ιερό έχει αποχωρήσει και από τη θρησκεία, παρά τους εξωτερικούς τύπους, τις τελετουργίες και τις ονομασίες που αυτή συνεχίζει να διατηρεί. Η αποϊέρωση αποτελεί κεντρική αρχή της νεωτερικότητας, του μοντερνισμού, του διαφωτισμού. Το ιερό έχει αποκλειστεί· του επιτρέπεται να επιστρέφει μόνο ως τύπος απαλλαγμένος από το μυστήριο, ως κέλυφος άδειο από τον οργανισμό που το δημιούργησε.
Μπορεί να ακούμε συχνά για την έννοια του ιερού στο πλαίσιο της θρησκείας, όμως η έννοια του ιερού δεν ανήκει στη θρησκεία. Στη θρησκεία φυσικά υπάρχει πεδίο για ιερότητα αλλά όχι αποκλειστικά. Και βέβαια αυτό δε σημαίνει ότι η παραπάνω αποστροφή κάνει λάθος σε θέματα νεωτερικότητας και εκκοσμίκευσης του κράτους. Εκκοσμίκευση έγινε. Αποϊεροποίηση όχι! Ίσως αυτές τις δύο έννοιες συγχέει.
Ιερό δεν είναι το θείο. Αν και το θείο ανήκει στα πιθανά ιερά μας. Ιερό είναι οτιδήποτε λαμβάνει για τον άνθρωπο μεγαλύτερη αξία από αυτή που μπορεί να έχει σε καθαρό υλικό επίπεδο σχεδόν υπερβατικά. Μερικά παραδείγματα θα το κάνουν αυτό πολύ κατανοητό: ιερή είναι για πολλούς μας η πατρίδα μας, η ομάδα μας, το χωριό μας, το πανεπιστήμιό μας, η λέσχη μας, οι γονείς μας. Μπορείτε να πάρετε αυτά τα παραδείγματα και να σκεφτείτε και μόνοι σας χίλια δυο άλλα και να σκεφτείτε ότι οι άνθρωποι θα επενδύσουν τεράστια ποσά ενέργειας και πόρων για καθένα από αυτά, θα τα υπερασπιστούν, θα θυσιαστούν για αυτά. Δε χρειάζεται να το κάνει κάποιος για όλα αυτά. Αρκεί ένα ή περισσότερα.
Αλλά μπορούμε να σκεφτούμε και άλλα ιερά πράγματα: η ανθρώπινη ζωή, η ανθρώπινη αξία. Γιατί να είμαστε όλοι ίσοι και με τόσο αυτονόητο τρόπο; Γιατί να θέλουν ακόμη και οι ισχυρότεροι να είμαστε ίσοι; Γιατί έχει αξία ο άνθρωπος; Η απάντηση είναι γιατί αποδίδουμε ιερότητα στον άνθρωπο, θεωρούμε ότι αξίζει περισσότερα από το ίδιο του το σώμα, συμπυκνώνουμε πάνω του, κάπως υπερβατικά, μια αξία ανώτερη, εξωτερική. Προσοχή, καθόλου δε μιλώ για θρησκευτική αξία εδώ.
Κι ακόμη περισσότερα που τα ξέρουμε χωρίς να τα σκεφτόμαστε πολύ-πολύ: το ανθρώπινο κορμί. Εδώ θρησκείες και προοδευτισμός συναντώνται με έναν περίεργο τρόπο. Η θρησκεία μπορεί να το θεωρήσει ικανό για αγιότητα, να το θρηνήσει, να το διαφυλάξει. Η προοδευτική προσέγγιση μπορεί να του προσδώσει μια ιδιαίτερη έννοια αξιοπρέπειας, σεμνότητας, να θεωρήσει την σεξουαλική επιθυμία βιαιότητα, την πορνογραφία προσβολή.
Ο Ολυμπιακός, από την άλλη, δεν είναι καθόλου θρησκεία, αν και η λατρεία του έχει ομοιότητες με τη θρησκεία, έχει ναό (στάδιο, έδρα), έχει ιστορία, έχει σύμβολα, έχει ύμνους, έχει πιστούς ακόλουθους (οπαδοί), έχει τακτικό εκκλησίασμα (κυριακάτικο κι αυτό συνήθως), προσφέρει κοινωνικότητα και ικανοποίηση, δίνει σκοπό. Μάλιστα οι οπαδοί του θα κολακευτούν κιόλας αποδίδοντάς του όρους θρησκείας, για να δείξουν πόσο τον αγαπούν, πόσο αφοσιωμένοι είναι σε αυτόν. Και δεν έχουν άδικο.
Επομένως, άλλο κοσμικότητα και άλλο ιερότητα.
Featured Image: “Olympiacos Chelsea CL0708 2” by Mark Freeman from Hornchurch, UK is licensed under CC BY 2.0. To view a copy of this license, visit https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/.
