Η δημοτικότητα που έχουν αποκτήσει τα social media στις μέρες μας είναι αναμφισβήτητη. Μικροί και μεγάλοι περνούν πολλές ώρες της ημέρας τους σε αυτές τις πλατφόρμες. Ενημερώνονται από αυτές, επικοινωνούν με τους φίλους τους μέσω αυτών. Και έτσι αναδεικνύονται και μερικοί καινοφανείς κίνδυνοι: εθισμός, ειδικά για τα παιδιά, αλλά και για τους ενήλικες, παραπληροφόρηση, επιδραστικά fake news από σκοτεινές ή αντισυστημικές πηγές, αλγόριθμοι που ελέγχουν το κοινό δημιουργώντας φούσκες επιρροής.
Οι κίνδυνοι είναι πραγματικοί. Δεν έχω κάποια αντίρρηση ως προς αυτό. Αλλά μήπως έχουμε ρίξει πολύ εύκολα λευκή πετσέτα στη μάχη μας με αυτά τα μέσα; Μήπως αποδεχτήκαμε πολύ γρήγορα και πολύ εύκολα ότι αδυνατούμε να τα αντιμετωπίσουμε ψύχραιμα και με τελοσπάντων ενήλικο τρόπο και όχι οριζόντιες απαγορεύσεις;
Στη Ρουμανία το 2024 ακυρώθηκαν προεδρικές εκλογές. Τις είχε κερδίσει ο φιλορώσος, ακροδεξιός, εθνικιστής (όπως τον παρουσιάζουν) υποψήφιος και η αιτιολόγηση ήταν ότι στις εκλογές είχαν “παρεμβληθεί” ρωσικοί παράγοντες. Οι ρωσικοί παράγοντες δεν είχαν κλέψει κάλπες ή παραποιήσει τα αποτελέσματα με κάποιον τρόπο. Είχαν διασπείρει ψευδείς ειδήσεις δημιουργώντας σύγχυση στο εκλογικό σώμα. Και ακυρώθηκαν εθνικές εκλογές! Δεν ξέρω αν αντιλαμβάνεστε το εύρος του μεγέθους της πράξης αυτής. Εκλογές ακυρώθηκαν επειδή το εκλογικό σώμα παραπλανήθηκε.
Μπορεί προς στιγμήν να σκεφτείτε ότι, ΟΚ, ακροδεξιός κι εθνικιστής και φιλορώσος ήταν ο υποψήφιος που κέρδισε. Καλό ήταν που ακυρώθηκε η νίκη του, να μάθει κι αυτός κι ο Πούτιν. Και, ναι, ούτε κι εμένα μου είναι συμπαθής ένας φιλορώσος πρόεδρος ευρωπαϊκής χώρας, ειδικά σε αυτή τη χρονική περίοδο. Αλλά πρόκειται για μια διπλή ήττα της δημοκρατίας που, από τη μια πλευρά δέχεται ότι το εκλογικό της σώμα μπορεί έτσι απλά να άγεται και να φέρεται, άρα δεν είναι αξιόπιστο να παίρνει τις αποφάσεις του, και από την άλλη αποδέχεται ότι πρέπει να ακυρώσει το αποτέλεσμα της πιο σημαντικής διαδικασίας της, των εκλογών. Είναι ένα πολύ κακό προηγούμενο.
Παράλληλα, η Ευρώπη ετοιμάζεται να εφαρμόσει απαγόρευση χρήσης social media στους ανήλικους. Μια οριζόντια δηλαδή απαγόρευση άνευ όρων. Αφού δε μπορεί να διαχειριστεί το θέμα πιο δημιουργικά ας το απαγορεύσει, σαν το αλκοόλ. Αλλά τελοσπάντων εδώ μιλάμε για ανήλικους, λίγος προστατευτισμός είναι κάπως εύλογος. Αν και έχω ακούσει σοβαρές προτάσεις για απαγορεύσεις και για ενηλίκους. Δεν τις θεωρώ σοβαρές.
Αισθάνομαι ότι πολύ εύκολα αποδεχόμαστε την ήττα σε αυτή τη μάχη. Και νομίζω ότι πρόκειται για μια συνεχή στάση που αντιμετωπίζει των άνθρωπο ως βρέφος-μπέμπη με ανάγκη προστασίας, τον αντιμετωπίζει ως θύμα που μια ελίτ πρέπει να σώσει από την αυτοκαταστροφική του τάση. Αυτή η θυματοποίηση δεν τον αφήνει να αναλάβει ευθύνη, τον εγκλωβίζει σε ένα φαύλο κύκλο. Δε μπορεί να λειτουργήσει έτσι η ελευθερία. Χρειάζεται ευθύνη.
Όπως ανέφερα όμως και νωρίτερα κάποια υπαρκτά προβλήματα υπάρχουν. Τα συνοψίζω στο δίδυμο διαφάνεια και λογοδοσία. Δεν είναι δυνατόν η ενημέρωσή μας να μην έχει κάποια θεσμικότητα, που σημαίνει ότι αυτός που την παρέχει πρέπει να έχει μια επωνυμία, να ξέρουμε ποιος είναι, από πού προέρχεται, ποιους στηρίζει και ποιοι τον στηρίζουν, ποια η στάση του διαχρονικά. Κι επειδή ενημέρωση και διαφήμιση στα social media πάνε χέρι-χέρι θα πρέπει και η διαφήμιση σε αυτά να είναι επώνυμη και διαφανής. Αν ένας ρωσικός παράγοντας θέλει να κάνει “διαφήμιση” στην Ελλάδα θέλω να ξέρω ποιος είναι. Και ελληνικός παράγοντας να είναι πάλι θέλω να ξέρω.
Γενικά στο δημόσιο λόγο είναι εξαιρετικές οι περιπτώσεις όπου δέχομαι την ανωνυμία και έχουν να κάνουν με την προστασία αυτού που εκφέρει έναν λόγο που μπορεί να τον θέσει σε πραγματικό κίνδυνο.
Πέρα από τα παραπάνω δε νομίζω ότι είναι η πρώτη φορά που αντιμετωπίζουμε μαζικά φαινόμενα fake news και παραπληροφόρησης. Μάλιστα περισσότερο από κάθε άλλη φορά έχουμε και εργαλεία να τα ανιχνεύουμε και να τα εντοπίζουμε. Ίσως να μπορούμε να το κάνουμε και σε τόσο μεγάλο βαθμό που τελικά μάλλον δημιουργείται μια περίεργη ορθοδοξία στην ενημέρωσή μας (βλέπε εποχές μνημονίων, κόβιντ).
[Featured image credit: “fake-news-detail-3” by The Public Domain Review is marked with Public Domain Mark 1.0. To view the terms, visit https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/.]
εκτύπωση Κατηγορίες: απόψεις, πολιτική, τεχνολογία | rss 2.0 | trackback