Ο David Brooks είναι Καναδοαμερικανός συγγραφέας και πολιτικός σχολιαστής που κινείται εν γένει στον συντηρητικό-κεντρώο χώρο. Αλλά αυτό δε θα έπρεπε να μας νοιάζει ιδιαίτερα. Θα πρέπει να μας νοιάζουν οι απόψεις που ακούμε να εκφράζει. Διαβάζω μέσα από το KReport, το καθημερινό ενημερωτικό newsletter μερικές ενδιαφέρουσες ιδέες του. Το αναλυτικό πρωτότυπο άρθρο εδώ. Το βρίσκεις και ανοιχτά εδώ.
Παρεμπιπτόντως η απόδοση του όρου “liberal” ως “φιλελεύθερος”, που κάνει το KReport, αν και κυριολεκτικά σωστή, δεν είναι ακριβής. Με τον όρο αυτό οι αμερικανοί αναφέρονται στον προοδευτικό χώρο. Που ούτε κι αυτός είναι απόλυτα ακριβής όρος. Χρησιμοποιούνται και οι δύο όροι αυτοί (φιλελεύθερος, προοδευτικός) αντιστικτικά στο ρεπουμπλικανικό, συντηρητικό χώρο. Liberals δηλαδή είναι οι δημοκρατικοί αμερικανοί. Που ούτε κι αυτός (δημοκρατικός) είναι ακριβής όρος, γιατί δημοκρατικός είναι ο οπαδός του Δημοκρατικού κόμματος. Γενικεύοντας πολύ, επομένως, liberal στις ΗΠΑ είναι αυτό που στην Ευρώπη θα λέγαμε κεντροαριστερός και αριστερός.
Λέει, λοιπόν ο Brooks:
“Αυτό είναι συνεπές με κάτι που έχω παρατηρήσει σε όλη μου τη ζωή: Την υλιστική κλίση της προοδευτικής σκέψης, την υπόθεση ότι οι υλικές συνθήκες καθοδηγούν την ιστορία και όχι οι πολιτισμικές ή ηθικές. Οι προοδευτικοί έχουν συχνά υποστηρίξει ότι η βελτίωση των σχολείων είναι κυρίως ζήτημα δαπανών, ότι το έγκλημα είναι προϊόν υλικής στέρησης.”
Οδηγείται σε ένα τέτοιο συμπέρασμα αναφερόμενος στο άρθρο της Kesley Piper (θιασώτισσα της ιδέας του effective altruism) στο The Argument “Giving people money helped less than I thought it would”, η οποία μελετά την έννοια του κράτους πρόνοιας και συμπεραίνει σοκαρισμένη ότι:
“[…] but, at this point, the results aren’t “uncertain.” They’re pretty consistent and very weird. Multiple large, high-quality randomized studies are finding that guaranteed income transfers do not appear to produce sustained improvements in mental health, stress levels, physical health, child development outcomes or employment. […]
I cannot stress how shocking I find this and I want to be clear that this is not “we got some weak counterevidence.” These are careful, well-conducted studies. They are large enough to rule out even small positive effects and they are all very similar. This is an amount of evidence that in almost any other context we’d consider definitive.”
Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την καθιερωμένη άποψη, που επικράτησε σε ΗΠΑ και Αμερική μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, και έλεγε πως η ενεργητική προσπάθεια να βγάλουμε τους ανθρώπους από τη φτώχεια δίνοντάς τους παροχές θα φέρει ισότητα και ευημερία. Το κράτος πρόνοιας, το welfare state. Αυτό φαίνεται να έχει ένα χαμηλό ταβάνι το οποίο φτάσαμε εύκολα. Δηλαδή, στο δυτικό κόσμο, έχουμε νικήσει την πείνα και την εξαθλίωση, αλλά δεν έχουμε κερδίσει την κοινωνική κινητικότητα, την άνοδο δηλαδή των χαμηλότερων κοινωνικών οικονομικών στρωμάτων σε ανώτερα.
Θα έλεγα ότι το συμπέρασμα αυτό είναι αναπόδραστο. Η θεωρία μοιάζει ενδιαφέρουσα αλλά η πράξη αμείλικτη. Το να δίνεις παροχές δωρεάν σε ανθρώπους, ακούγεται φιλανθρωπικό αλλά στερεί από το άτομο το κίνητρο, την προσπάθεια, την αυτενέργεια. Ακόμη και αν αυτό γίνει, αν δηλαδή δώσεις παροχές στους ανθρώπους, πρέπει να βρεις ένα τρόπο να δώσεις στους ανθρώπους το κίνητρο. Γι’ αυτό και ο Brooks καταλήγει:
“Σήμερα τα περισσότερα προβλήματά μας είναι ηθικά, σχέσεων και πνευματικά περισσότερο παρά οικονομικά. Υπάρχει κρίση αποσύνδεσης, κατάρρευση εμπιστοσύνης, απώλεια πίστης σε θεσμούς, διάλυση ηθικών κανόνων, άνοδος ανήθικου γκανγκστερισμού παγκοσμίως.
Αν βρεθούν αριστεροί διατεθειμένοι να δαπανούν χρήματα κατά της φτώχειας, αλλά και να προάγουν τις παραδοσιακές αξίες και πρακτικές που επιτρέπουν στους ανθρώπους να προοδεύσουν, τότε μπορείτε να με υπολογίζετε στην επανάσταση.”
Καλεί δηλαδή σε παραδοσιακές αξίες (οικογένεια, κοινωνικότητα, έθνος, πνευματικότητα), τις οποίες στη Δύση έχουμε αποδομήσει και εξωθήσει στο περιθώριο. Ίσως για κάποιες γενιές η διάρρηξη της εμπιστοσύνης στις αξίες αυτές να ήταν απαραίτητη, γιατί ίσως έζησαν μια πιο ασφυκτική εκδοχή τους. Ίσως η μεταπολεμική γενικά έζησε μια απελευθέρωση από αυτή τη δυνατότητα. Αλλά οι γενιές μετά το 1960, ίσως όχι ενιαία χωρικά και χρονικά, δεν πρόλαβαν αυτή τη μετάβαση, δεν βίωσαν κάποια καταπίεση από την οποία να απελευθερωθούν. Απλώς μεγάλωσαν σε μια εποχή όπου δεν είχαν μείνει καθόλου συνεκτικές αξίες.
“Paperwork” by Maurits Verbiest is licensed under CC BY 2.0. To view a copy of this license, visit https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/
