Ο Charlie Kirk ήταν Αμερικανός, συντηρητικός ακτιβιστής, υποστηρικτής του Ντόναλντ Τραμπ, εξαιρετικά δραστήριος στο δημόσιο διάλογο, όργωνε τα αμερικανικά πανεπιστήμια για να αντιπαρατεθεί γύρω από τις ιδέες του. Λέω “ήταν” γιατί χτες, στη Γιούτα, σε μια τέτοια συνάντηση, πυροβολήθηκε στο λαιμό από άγνωστο ως τώρα δράστη και πέθανε λίγο μετά. Ήταν ένα σύμβολο της αμερικανικής συντηρητικής νεολαίας, είχε δεξιές ριζοσπαστικές απόψεις και ήταν πολύ δημοφιλής. Ήταν 31 ετών και είχε παιδιά.
Η δολοφονία του Charlie Kirk σχολιάζεται μέσα από το εύκολο και απλοϊκό πρίσμα χαρακτηρισμών όπως αριστερός δεξιός ακροδεξιός κλπ. Ο καθένας που έχει δει τρία ρηλζ στο Youtube θεωρεί ότι έχει ολοκληρωμένη άποψη. Ωστόσο ας αναρωτηθεί γιατί τόσο μεγάλο τμήμα του αμερικανικού λαού έχει αυτή την περίεργη εμμονή με την προσωπική ελευθερία όπως οι αμερικανοί συντηρητικοί. Ας αναζητήσει τις αρχές του προτεσταντισμού και της προσωπικής ελευθερίας που έχουν υπάρξει θεμελιώδεις για την αμερικανική κουλτούρα.
Αυτό οι Ευρωπαίοι δεν το καταλαβαίνουμε. Βάζουμε μια ταμπέλα, θυμόμαστε το Χίτλερ και τις χούντες μας και βγάζουμε συμπεράσματα. Το θέμα είναι πολύπλοκο και πολυδιάστατο. Ας αναρωτηθούμε γιατί η δημοτικότητα των Δημοκρατικών, της αριστεράς της Αμερικής, είναι στα τάρταρα μετά από την τόση “φρίκη” Τραμπ.
Ο Kirk δεν ήταν ακροδεξιός, ήταν Αμερικανός συντηρητικός με μεγάλη τόλμη για δημόσιο διάλογο. Σε πολλά μπορεί να διαφωνώ μαζί του αλλά στήριζε άλλη μια σημαντική αμερικανική φιλελεύθερη αξία: το δημόσιο και ελεύθερο διάλογο. Κάτι που οι Δημοκρατικοί είχαν σταματήσει να κάνουν, ταμπουρωμένοι πίσω από τα identity politics. Για τους Αμερικανούς το Σύνταγμά τους και τα Amendments του είναι ιερά. Η ελευθερία του λόγου είναι η ιερή και οι Δημοκρατικοί ξέχασαν αυτή την αξία στο όνομα μιας περίεργα ιδωμένης ισότητας
Οι Ρεπουμπλικανοί έχουν τώρα δύο πρόσφατες απόπειρες δολοφονίας στον πρόεδρό τους και μια επιτυχημένη εναντίον ενός τύπου που έγινε σύμβολο της νεολαίας τους. Πριν λίγες ημέρες η Ουκρανή πρόσφυγας Iryna Zarutska δολοφονήθηκε στο μετρό στη Νότια Καρολίνα από έναν μαύρο άνδρα ο οποίος είχε βεβαρυμένο ποινικό μητρώ όμως μονίμως βρισκόταν ελεύθερος. Μάλιστα τα μεγάλα ΜΜΕ της χώρας δεν έπαιξαν την είδηση παρά μόνο όταν υπήρξε κατακραυγή. Πριν λίγους μήνες οι Δημοκρατικοί Melissa και ο άντρας της Mark Hortman δολοφονήθηκαν στο σπίτι τους από οπαδό του Τραμπ. Η χώρα αυτή κινδυνεύει να περιπέσει σε αταξία και μαζί και όλος ο κόσμος που εξαρτάται από αυτούς.
Αυτά τα γεγονότα έχουν τη δυνατότητα να λειτουργήσουν πολλαπλασιαστικά και επιταχυντικά σε μια ακραία πολωμένη χώρα όπως οι ΗΠΑ και να οδηγήσουν σε συνθήκες αποσταθεροποίησης και περαιτέρω υποβάθμισης των δημοκρατικών θεσμών στο όνομα καταστάσεων κρίσεις. Κάποιος αδίστακτος σαν τον Τραμπ δε θα είχε κανένα πρόβλημα να χρησιμοποιήσει βία. Αν και πιστεύω ότι θα σκεφτεί πονηρά, θα κατευνάσει τα ήθη και θα ανεμίζει τα γεγονότα αυτά ως φόβητρο με κάθε ευκαιρία. Αλλά προφητείες σε αυτά τα πράγματα δε χωρούν.
Όπως είπα με τον Kirk δε συμφωνώ σε όλα. Καταρχάς όμως συμφωνώ σε πολλά, συμφωνώ στο πνεύμα του αμείλικτου δημόσιου διαλόγου που πρέπει να γίνεται και να μη σταματά από τίποτα, συμφωνώ στο πνεύμα της ελεύθερης αγορά, συμφωνώ στο πνεύμα του μικρού κράτους. Δε συμφωνώ σε θέματα αμβλώσεων, οπλοκατοχής και θεωρίες υπερβολικά διατυπωμένες όπως πχ αυτή της αντικατάστασης του λευκού πληθυσμού από μετανάστες που λειτουργεί μόνο στο θυμικό των ανθρώπων. Βέβαια καταδικάζω όπως και με ό,τι τρόπο μπορώ τη δολοφονία ενός νέου ανθρώπου που έκανε ανοιχτό διάλογο. Ανοιχτό! Δεν έκρυβε τα χαρτιά του και έμπαινε στα ρουθούνια των αντιπάλων του με επιχειρήματα.
Τι είναι ένας άνθρωπος με τον οποίο συμφωνώ σε κάποια πράγματα και όχι σε άλλα; Ακροδεξιός φασίστας; Κάτι άλλο; Τι είμαι εγώ; Δυσκολεύομαι να παρακολουθήσω αυτούς τους μανιχαϊστικούς όρους που περισσότερο σταματούν το διάλογο και δίνουν μια εύκολη νοητική διέξοδο σε ανθρώπους που δε θέλουν να εμβαθύνουν στα γεγονότα. Ο κόσμος μας είναι περίπλοκος και η Αμερική δεν είναι εύκολο να κρίνεται με ευρωπαϊκά, πόσω μάλλον, ελληνικά κριτήρια.
Η οπλοκατοχή για παράδειγμα είναι ένα ζήτημα-αγκάθι. Για εμάς μοιάζει αυτονόητο ότι ζούμε σε μια κοινωνία ευνομίας όπου τα όπλα δεν τα χρειάζονται οι πολίτες και μας προστατεύει η αστυνομία. Για μεγάλο μέρος του αμερικανικού πληθυσμού η αυτοπροστασία διαφυλάσσεται ρητά από το 2nd Amendment του Συντάγματος. Εμάς μας χαλάει βέβαια λίγο που η αστυνομία έχει το μονοπώλιο της βίας – άλλη συζήτηση αυτή αλλά να που το θέμα έχει παραφυάδες και λεπτομέρειες και δεν απαντιέται με ένα απλό ναι ή όχι. Και η λογική αυτή έχει μέσα της και το δικαίωμα στην αυτοπροστασία και τη φιλοσοφία ότι η προσωπική ελευθερία είναι το ύψιστο αγαθό, όχι το κράτος, που μπορεί να μας την προσέχει πλημμελώς ή ακόμη και να στρέφεται εναντίον της. Αν βγάλουμε τα τσιτάτα από τη μέση, υπάρχει μια βαθιά ιστορική, φιλοσοφική διαφορά ανάμεσα στο πώς αντιλαμβανόμαστε την προσωπική ελευθερία και τη σχέση πολίτη-κράτους που μας κάνει πολύ διαφορετικούς από τους Αμερικανούς.
Αυτή η φιλοσοφία αντλεί από την προτεσταντική ιστορία της Αμερικής που είχε σπάσει τα δεσμά με την Εκκλησία υπέρ της προσωπικής ερμηνείας και προσέγγισης του θείου (γιατί προηγουμένως η μόνη οδός για το θείο ήταν το εκκλησιαστικό δόγμα) και τον ατομισμό (individualism) που δίνει στο άτομο την ελευθερία να ασκήσει την αυταξία του και να χρησιμοποιήσει τη νόησή του και το μόχθο του για να πετύχει τις προσωπικές του επιθυμίες και στόχους και εν πάση περιπτώσει να επιδιώξει την ευτυχία του (pursuit of happiness) όπως αυτό τη θεωρεί.
Αυτός ο ατομισμός και αυτή η ελευθεριακότητα είναι μια από τις αμερικανικές υπερδυνάμεις. Ικανή για καλό και για κακό. Ικανή να δώσει το κίνητρο στο άτομο να γίνει μεγιστάνας της επιχειρηματικότητας ή να ιδρύσει ένα κοινόβιο ή μια θρησκευτική σέκτα. Η ελευθερία είναι κάτι που κοστίζει και τη ζυγίζουμε διαφορετικά σε Ευρώπη και Αμερική και τελοσπάντων δεν πρέπει να κρίνουμε αιτήματα όπως αυτό της οπλοκατοχής με μαυρόασπρο φίλτρο και τους υποστηρικτές του απλώς ως πολεμοχαρείς.
Η δημοκρατική, φιλελεύθερη, μεταπολεμική μας άποψη των πραγμάτων μας κάνει να θεωρούμε το κράτος δικαίου ως κάτι το αυτονόητο και, παρόλο που στην πράξη δεν το εμπιστευόμαστε, το θεωρούμε υποχρεωμένο να μας παρέχει τα πάντα. Το κράτος δεν είναι πάντα καλοπροαίρετο και δεν είναι πάντα ικανό για καλή προαίρεση γιατί είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα και άρα ικανό για σφάλματα. Ε, αυτό το τελευταίο όλοι το έχουμε βιώσει. Επομένως μεγάλο μέρος της Αμερικανικού συντηρητικού κόσμου θεωρεί αυτονόητο το αίτημα για μικρότερο κράτος και αιτείται τη μικρότερη δυνατή παρέμβασή του στη ζωή του ανθρώπου.
Σε αυτό το συγκείμενο οι όροι αριστερός, κεντρώος, δεξιός έχουν στρεβλωθεί απίστευτα. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην πόλωση της αμερικανικής πολιτικής τα τελευταία χρόνια όπου έχει χαθεί σχεδόν το κέντρο (βλέπε Haidt, The Righteous Mind). Με το κέντρο να λείπει από το διάλογο όλοι είναι είτε ακροαριστεροί ή, από την άλλη πλευρά φασίστες. Αν επιθυμείς κοινωνική πολιτική είσαι κομμουνιστής. Αν έχεις σκέψεις ενάντια στην έκτρωση είσαι ναζί. Σε αυτή την παράνοια χρεώνω πολλά στο ηθικό πλεονέκτημα της αριστεράς που διαπέρασε την πολιτική σκέψη και τη δημόσια σφαίρα σε όλη τη Δύση. Είναι κάτι που έχουμε δει και στη χώρα μας.
Σκεφτείτε τι συναισθήματα σας προκαλούνται αυθόρμητα από τα όσα έχετε διαβάσει και ακούσει τα τελευταία αρκετές δεκάδες χρόνια όταν ακούτε τη λέξη δεξιά. Ειδικά στην Ελλάδα έχουμε και το σύνθημα “ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει δεξιά” που μπορεί να είχε μια κάποια δυναμική πριν 50 χρόνια όμως στη συνέχεια ήταν απλά τοξικό και διχαστικό. Ε, θα εκπλαγείτε πόσο όμοια είναι η κατάσταση σε όλη τη Δύση. Η δεξιά είναι αυτομάτως κάτι αρνητικό. Τι κι αν πέρασε μεγάλες περιόδους που δεν κυβέρνησε (ειδικά στην Ελλάδα)! Το δεξιό είναι αρτηριοσκληρωτικό, συντηρητικό, θυμίζει κακές εποχές.
Ακόμα και η λέξη συντηρητικό χρησιμοποιείται αυτομάτως ως κάτι αρνητικό, σε αντίστιξη με τη λέξη προοδευτικό, το οποίο αυτομάτως θεωρείται κάτι θετικό. Λες και κάθε αλλαγή, κάθε τι που μας πάει μπροστά μας πάει σε κάτι καλό. Λες και κάθε τι από το παρελθόν είναι αυτομάτως αρνητικό και πρέπει να το αποδομήσουμε και να το απορρίψουμε αχώνευτο.
Με αυτή την πολωτική κουλτούρα αποκλείουμε από τις διεργασίες μας και απομονώνουμε περίπου το μισό ανθρώπινο πληθυσμό. Και είναι ένας πληθυσμός που είναι συνήθως πιο ήσυχος, λιγότερο φωνακλάς, πιο… νοικοκυραίος, όπως αρέσκονται πολλοί να τον ονομάζουν. Λες και είναι κακό να είσαι νοικοκύρης και υπεύθυνος άνθρωπος. Το ντύσαμε και αυτό με έναν απωθητικό μανδύα άκριτα και χωρίς να το εξετάσουμε σε βάθος.
Παρατηρώ πλέον έκπληκτος τον κόσμο, στον οποίο έζησα 50 σχεδόν χρόνια και οποίος κόμιζε ελπίδες και θεωρούσε κάποια πράγματα θεμελιώδη και αδιαπραγμάτευτα, να παραλύει μπροστά σε δυνάμεις καινοφανείς αλλά τις οποίες σχεδόν εξέθρεψε, καθώς θεώρησε αυτάρεσκα τις αξίες του αυτονόητες και δεν τις χαλύβδωσε. Αυτό που μου μένει είναι η αναζήτηση για το πώς θα ξαναχτίσουμε έναν κόσμο εμπιστοσύνης από έναν κόσμο που δεν αισθάνεται να έχει πλέον συνοχή.
